Uruguai përfundon tranzicionin energjetik — energjia elektrike pothuajse tërësisht nga ripërtëritshmet

Pas një krize energjetike në 2008, Uruguai nisi një transformim të thellë të sektorit të energjisë: sot gati e gjithë energjia elektrike vjen nga burime të ripërtëritshme, ndërsa qeveria po e shtyn fazën e dytë drejt elektrifikimit të transportit.

Si duket përbërja e prodhimit

Sot, Uruguai (rreth 3.5 milion banorë) prodhon rreth 50 për qind të energjisë elektrike nga hidrocentrale, 30 për qind nga era, 15 për qind nga biomasa dhe 3 për qind nga dielli. Përqindja e karburanteve fosile në prodhimin e elektricitetit ka qenë mesatarisht vetëm dy për qind në vitet e fundit.

"Përbërja aktuale e elektricitetit është praktikisht e gjelbër. Pjesa e burimeve fosile në prodhimin e energjisë elektrike në vitet e fundit mesatarisht ishte vetëm dy për qind. Dhe kjo nuk është vetëm çështje e qëndrueshmërisë, por edhe e rentabilitetit ekonomik," thotë Fernando Schaikh, i cili menaxhon 75 turbina ere — rreth dhjetë për qind të totalit në vend.

Transformimi nisi pas krizës së vitit 2008, kur thatësira dhe çmimet e larta ekspozuan dobësitë e rrjetit. Ramón Mendes, fizikanti që u emërua drejtor kombëtar për energjinë, hartoi një plan gjithëpërfshirës me mbështetje politike. Nga 2010 në 2020 shteti dhe investitorët privatë investuan rreth shtatë miliardë dollarë në burime të ripërtëritshme.

U përfshinë fermerë dhe universitete, u zhvilluan fushata informimi dhe u krijuan rreth 50,000 vende pune në sektor. Kërkesa ishte kontraktuar ligjërisht për 20 vjet, duke siguruar të ardhura të qëndrueshme për investitorët dhe stabilizuar koston e energjisë.

Megjithatë, faturat e familjeve nuk ranë ndjeshëm: një familje me katër anëtarë paguan mesatarisht rreth 150 dollarë në muaj për energji elektrike. "Ne mundohemi të konsumojmë sa më pak energji elektrike sepse është e shtrenjtë. Dhe kjo nuk do të ndryshojë kaq shpejt," thotë Luis Andrade.

Transporti vazhdon të varet nga karburantet: derivatet e naftës përbëjnë rreth 35 për qind të miksit të përgjithshëm të energjisë, prandaj faza e dytë e tranzicionit i drejtohet ndërhyrjeve në mobilitet. Qyteti i Montevideos ka blerë vetëm autobusë elektrikë që nga 2021; aktualisht një në katër autobusë është elektrik dhe synimi është që deri në 2040 të gjithë autobusët të jenë elektrikë.

"E gjithë atë e bën nafta dizel. Motorët me dizel djersijnë dhe rrjedhin, pjesa e garazhit me automjetet me motor me djegie të brendshme është e ndyrë dhe me erë. Aty ku është stacioni i ngarkimit për autobusët tanë elektrikë, gjithçka është e pastër. Është e rëndësishme që ajo diferencë të jetë e dukshme," thotë Enrique Carbonero, i cili kujdeset për garazhin e terminalit të autobusëve në Montevideo.

Stimujt për taksistët dhe rritja e shitjeve të automjeteve elektrike përshpejtojnë ndryshimin: gati 70 për qind e automjeteve të reja të shitura në muajt e fundit kanë qenë elektrike. Shoferi i Uber, Hernan Gomez, thotë se tani kursen rreth 900 dollarë në muaj nga karburanti.

Nëse modeli i Uruguait mund të zëvendësohet në vende të tjera mbetet e hapur: vendi përfiton nga erëra të forta, diell i bollshëm, dendësi e ulët popullsie dhe pak industri të rëndë — kushte që e lehtësuan tranzicionin. Mendes paralajmëron se konsensusi politik që e bëri të mundur fazën e parë po dobësohet: "Nëse me çdo ndryshim qeverie, për të thënë kështu, e rivendosim vendin, në fund të gjithë do të humbasim," thotë ai.

Foto: material shtypi nga ngjarja