Vertical Aerospace prezanton prototip eVTOL dhe synon certifikimin për Valo

Kompania britanike për zhvillim, Vertical Aerospace, ka prezantuar një prototip eVTOL në shkallë të plotë dhe thotë se është vetëm një hap larg nga krijimi i një aeroplani elektrik që plotëson kërkesat për certifikim. Prototipi kryeu fluturime provë në Aeroportin Cotswold në Angli si pjesë e programit që synon të bartë pasagjerë në distanca të shkurtra pa nevojën e pistës tradicionale.

Dizajni kombinon dy mënyra të fluturimit: rotoret që orientohen lart për ngritje dhe qëndrim në vend, dhe më pas përkulej përpara në mënyrë që krahët të sigurojnë ngjitjen gjatë lëvizjes përpara, si një avion konvencional. Prototipi fluturon në kushte të kontrolluara ndërsa ekipet verifikojnë sistemet elektrike, fuqizimin, komandat e fluturimit dhe pajisjet e sigurisë para çdo sortie.

"Pesë vjet më parë, 200 kompani po përpiqeshin ta arrinin këtë. Sot, ne jemi një nga vetëm dy kompanitë në botë që kanë arritur të kryejnë një ngritje vertikale plotësisht elektrike, të fluturojnë si avion, të ndalin një aeroplan katër tonësh në ajër dhe të ulen vertikalisht," tha Stuart Simpson, shef ekzekutiv i Vertical Aerospace.

Konfigurimi teknik dhe sjellja në fluturim

Vertical tregon se prototipi është plotësisht elektrik: ka tetë bateri të pavarura që furnizojnë tetë grupe të pavarura motorësh. Ai është i pajisur me një kompjuter shumë të avancuar të kontrollit të fluturimit të Honeywell, që kompania e quan "truri" i aeroplanit.

"Bëhet fjalë për një aeroplan plotësisht elektrik. Ka tetë bateri të pavarura që ushqejnë tetë grupet e pavarura të motorëve. Është i pajisur me një kompjuter shumë të sofistikuar të kontrollit të fluturimit nga Honeywell — që në fakt është 'truri' i aeroplanit. Pra, kur piloti fluturon aeroplanin, ai në thelb vetëm jep komandat si: 'dua të shkoj lart, poshtë, majtas, djathtas, më shpejt ose më ngadalë'. Ka tre kompjutera të pavarur që interpretojnë ato komanda dhe të dhënat nga të gjitha sensorët e aeroplanit, pastaj rregullojnë shpejtësinë dhe këndin e rotoreve, si dhe sipërfaqet konvencionale të komandimit; i gjithë procesi funksionon automatikisht, si gjatë fluturimit normal ashtu edhe në rast defekti," tha Michael Chervenka, drejtor i teknologjisë në Vertical Aerospace.

"Nga perspektiva e pilotit, thjesht i thua aeroplanit se ku të shkojë. Tërheq levën pas dhe ai ngrihet; kur lëshon komandat, aeroplani qëndron i varur vetë. Sistemi është shumë i automatizuar dhe i asistuar, kështu që pavarësisht kompleksitetit relativ që sjellin rotorët lëvizës, motorët e shumëfishtë dhe të gjitha ato elemente, manovrimi është vërtet jashtëzakonisht i thjeshtë," shtoi Simon Davis, pilot provë kryesor në Vertical Aerospace. Programi tashmë ka demonstruar fluturimin tranzicional — kalimin nga fluturimi vertikal i mbështetur nga rotorët te fluturimi përpara i mbështetur nga krahët, dhe anasjelltas — një hap kyç për sigurinë dhe kontrollin.

Synimet tregtare dhe sfidat rregullatore

Vertical thotë se versioni i prodhimit, i quajtur Valo, do të ketë kapacitet deri në gjashtë persona, synon një distancë prej rreth 100 miljesh dhe një shpejtësi rreth 150 miljesh në orë. Prototipi ka vërtetuar konceptet e dizajnit aerodinamik, fuqizimit dhe kontrollit para ndërtimit të një aparati që do të paraqitet për të kaluar provat e certifikimit.

Në gusht 2026 kompania njoftoi angazhime shtesë financiare prej 100 milionë dollarësh dhe raportoi rreth 1,500 aeroplanë në librin e porosive, por shton se këto porosi janë kushtore dhe nuk janë ligjërisht të detyrueshme derisa të nënshkruhen kontratat përfundimtare. Kompania më parë planifikoi certifikimin për 2028; kjo datë ishte e reflektuar në dokumentet zyrtare deri në prill 2026, por më vonë programi u rishikua dhe afati u zhvendos drejt 2029.

Marrja e miratimit rregullator mbetet një nga pengesat kryesore: Autoriteti i Aviacionit Civil i Mbretërisë së Bashkuar (CAA) ka vënë në dukje se rregullat për operime komerciale më të gjera të eVTOL nuk janë ende plotësisht të vendosura. Për tregjet ndërkombëtare do të nevojitet miratim nga Agjencia Evropiane për Sigurinë e Aviacionit (EASA) dhe autoritete tjera rajonale; në Shtetet e Bashkuara, çdo dizajn duhet të plotësojë kërkesat e certifikimit të FAA, edhe pse FAA ka zhvilluar një kategori dhe disa rregulla për aeroplanët me ngritje vertikale të fuqizuar.

Foto: material shtypi nga ngjarja