Владата купува ВИ за 1,6 милиони евра откако веќе инвестира во „Везилка“

Владата распиша тендер за ИТ-опрема и софтвер за поддршка на системи за вештачка интелигенција во вредност од 100.000.000 денари (околу 1,6 милиони евра), и тоа откако веќе инвестираше во националниот проект за вештачка интелигенција „Везилка“.

Позадина и суми

„Везилка“ беше презентирана на промотивен настан во еден скопски хотел кон крајот на јуни 2026 година, каде присуствуваа премиерот Христијан Мицкоски, министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски, амбасадорот на ЕУ Михалис Рокас и претставници од науката. На 24 јуни 2026 година премиерот Мицкоски изјави: "Постојат проекти чија вредност не се мери само преку инвестицијата што ја носат или инфраструктурата што ја создаваат, туку преку нивната способност да ја променат насоката во која се движи едно општество."

На истиот настан „Везилка“ беше опишана како „фабрика за вештачка интелигенција“ што може да произведува решениja за наука, бизнис и држава на македонски јазик. Амбасадорот на ЕУ рече дека проектот ќе "ги зајакне дигиталните јавни услуги и ќе ја подобри ефикасноста како за граѓаните, така и за бизнисите." Министерот Стефан Андоновски рече: "'Везилка' не е проект за компјутери. 'Везилка' е проект за луѓе…. Институциите кои треба да станат поефикасни… но првенствено граѓаните кои треба да добијат подобри услуги."

Вкупната цена на „Везилка“ изнесува 6,2 милиони евра; половина од парите ги обезбеди ЕУ, а другата половина Владата и ФИНКИ во име на Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“.

Еден месец по промоцијата, на 27 јули, Генералниот секретаријат ја објави ревидираната годишна програма за јавни набавки и во неа за првпат го внесе предметот: „ИТ-опрема и софтверски лиценци за поддршка на системи за вештачка интелигенција.“ На 7 август беше објавен оглас со проценета вредност од 100.000.000 денари за период од 36 месеци; отворањето на понудите беше закажано за 9 септември.

Во техничката спецификација стои дека се набавува „ Enterprise платформа за генеративна вештачка интелигенција (Enterprise AI Platform) која ќе овозможи безбедно користење на современи AI-технологии за поддршка на административните процеси, анализа на информации, обработка на документи, автоматизација на повторливи активности и подобрување на ефикасноста на работењето.“

Кога репортерите побараа да присуствуваат на отворањето на 9 септември, им беше соопштено дека постапката е поништена. Генералниот секретаријат наведе дека е поништена откако еден оператор поставил 60 прашања, а Комисијата прикачила погрешен одговор на едно од прашањата; најавен е нов оглас, но тој уште не е објавен.

Во одговори до медиумите, Генералниот секретаријат објаснува дека „'Везилка' не ја заменува потребата од локална продукциска инфраструктура за е-влада, ниту, пак, оваа инфраструктура го дуплира проектот 'Везилка'. Станува збор за различни компоненти со различна намена, кои во одредени случаи можат да се надополнуваат…" и дека е предвидено AI-решенијата за работата на е-влада да се извршуваат на локална, on-premise инфраструктура за да се задржат документите и податоците во контролирана средина.

Од Министерството за дигитална трансформација одговорија дека за јавни набавки на други институции во моментот не постои законска обврска тие да го консултираат министерството. Министерството, меѓутоа, ја опиша „Везилка“ како капитален проект за дигиталната трансформација што ги поврзува универзитетите, стартапите, компаниите и институциите со суперкопјутерите и дигиталните ресурси на ЕУ, и дека проектот предвидува набавка на хардвер и развој на софтвер за голем јазичен модел на македонски јазик кој потоа се планира да се користи и во јавната администрација за поддршка на административните процеси и автоматизација.

Во пракса, одговорот на Министерството сугерира дека „Везилка" може да ги задоволи потребите наведени во техничката спецификација на Генералниот секретаријат. Засега, Генералниот секретаријат не го распишал тендерот повторно.

Фото: прес-материјал од настанот