Војната во Иран го притиска рафинерискиот сектор; цените на горивата може да останат високи со години

Војната во Иран го натера светскиот рафинериски сектор да работи на работ на капацитетите, оставајќи го пазарот на дизел и бензин затегнат и зголемувајќи го ризикот дека високите цени на горивата ќе останат со години.

Главни нарушувања и бројки

Иако пазарот на сурова нафта се приспособи релативно добро на губењето значителен дел од испораките од Блискиот Исток, опсегот за надоместување на недостигот кај рафинираните производи е многу поограничен. Цената на референтната нафта Brent е околу 90 долари за барел, што е околу 25 проценти повеќе во однос на нивото од почетокот на конфликтот на 28 февруари, но значително под воениот максимум од 118 долари. Кај рафинираните производи, сепак, растот е многу поголем: цените на дизелот во Европа се зголемени за повеќе од 70 проценти од почетокот на војната, додека бензинот во САД поскапел за околу 60 проценти.

Меѓународната агенција за енергетика (IEA) соопшти дека војната исфрлила од употреба повеќе од 20 проценти од рафинерискиот капацитет на Блискиот Исток, кој пред конфликтот изнесувал 9,6 милиони барели дневно. Затворањето на Ормуската Теснина го ограничува извозот на горива, а недостигот на сурова нафта од земјите од Заливот ги принуди рафинериите, особено азиските, да ги намалат стапките на преработка.

Дополнително, украинските напади врз руската енергетска инфраструктура ја намалија руската рафинериска преработка за речиси 30 проценти во последните месеци, на помалку од четири милиони барели дневно, што на Москва ѝ овозможи во јули да ја забрани извозот на дизел.

Рафинериските маржи експлодираа: во Европа маржата на дизелот е повеќе од тројно зголемена од февруари и надмина 75 долари за барел, додека маржата на дизелот во САД порасна за повеќе од 140 проценти и претходно оваа недела достигна рекордни 100 долари за барел. Резервите што ја ублажуваа ударот од почетокот на кризата се речиси исцрпени: глобалните залихи на нафта од март до јули се намалувале со темпо од 3,5 милиони барели дневно, што одговара на повеќе од три проценти од глобалната дневна побарувачка.

Според Американската Управа за енергетски информации, падот на залихите се очекува да продолжи до крајот на годината. Залихите на дизел во САД се на најниско сезонско ниво во последните три децении, додека резервите на бензин се на најниско сезонско ниво од 2012 година. Глобалната рафинериска преработка во вториот квартал била за 5,1 милион барели дневно пониска во однос на истиот период минатата година. Високите цени ја намалија побарувачката за рафинирани производи за четири милиони барели дневно, но сепак останал недостиг од повеќе од милион барели дневно.

Перспективите се загрижувачки: се очекува рафинериската преработка во третиот квартал да биде за 4,1 милион барели дневно под минатогодишното ниво, додека побарувачката би се намалила за само 2,4 милиони барели дневно — што значи дека понудата се намалува побрзо од побарувачката. Повеќе од 20 рафинерии во земјите од Заливот се оштетени во војната, а поправките на клучната опрема, како компресори, разменувачи на топлина и специјализирани катализатори, ќе бараат подолг период.

Важна улога ќе има и Кина, вториот најголем рафинер во светот, која за време на војната значително ги намалила стапките на преработка и го ограничила извозот на горива. Иако намалената потрошувачка од високите сметки за енергија може делумно да го ублажи недостигот, итната потреба за повторно полнење и, во некои случаи, зголемување на глобалните резерви, може да ја одржи побарувачката за рафинирање со години.

Последиците веќе се гледаат во инфлацијата: потрошувачките цени во САД во јули пораснале за 3,4 проценти на годишно ниво, при што трошоците за енергија се зголемиле за 14,7 проценти, а бензинот поскапел за 24,6 проценти. Во еврозоната инфлацијата достигнала 2,9 проценти, поттикната од растот на енергетските трошоци од десет проценти, додека индексот на цените на производителите во Јапонија во јули пораснал за 7,2 проценти. Минатата недела американскиот претседател Доналд Трамп ги предупреди Американците да се подготват за повисоки цени на енергијата.

Речиси шест месеци по почетокот на војната во Иран, заклучокот е едноставен: енергетската криза не покажува знаци на брзо завршување додека резервите се истрошени, а нарушувањата предизвикани од конфликтот продолжуваат да го оптоваруваат веќе преоптоварениот рафинериски систем.

Фото: прес-материјал од настанот