Враќање на зимското сметање: часовникот се врти еден час назад — првпат толку рано од 2014

Викендов ни пристигнува преминот на зимското сметање на времето: стрелките ќе се вратат еден час назад — промена што многумина ја доживуваат како дополнителен час за спиење, но која експертите ја оценуваат како нарушување на организмот.

Во ноќта меѓу сабота и недела стрелките ќе ги вратиме од 3 на 2 часот. Веднаш по тоа добиваме еден час повеќе сон, но попладневињата ќе станат значително пократки и темнината ќе паѓа многу порано.

Што е поинаку оваа година

Оваа година поместувањето е необично рано: враќањето на времето паѓа толку рано во октомври што слична промена не е забележана уште од 2014 година — разлика од 11 години. Така раната датумска позиција дополнително го зајакнува чувството дека есента нагло завршила и дека зимата пристигнала преку ноќ.

Хронобиолози и европските институти за јавно здравје предупредуваат дека поместувањето од само 60 минути го нарушува циркадијалниот ритам — внатрешниот биолошки часовник што ја регулира нашата будност, апетит и лачење на хормони — и може да предизвика конкретен здравствен шок.

Истражувањата објавени во европските кардиолошки списанија покажуваат дека во деновите веднаш по промената на времето (и во пролет и во есен) се бележи пораст на хоспитализациите поради срцев удар. Наредните промени во ритамот на спиење доведуваат до нагли варијации во крвниот притисок и зголемување на стрес-хормонот кортизол, што ја зголемува кардиоваскуларната изложеност.

Намалувањето на дневната светлина во попладневните часови влијае на лачењето на серотонинот и мелатонинот. Европското друштво за истражување на сонот (ESRS) предупредува дека тоа води кон сезонско афективно нарушување (SAD), познато како есенска депресија, со симптоми како хроничен замор, безволност, анксиозност и пад на концентрацијата. Пократкиот и понеквалитетен сон создава состојба слична на „џет-лаг“; ослабениот имунитет ја зголемува подложноста на сезонски вируси, грип и настинки.

Во меѓувреме, и покрај тоа што Европскиот парламент во 2019 година со големо мнозинство гласаше за укинување на сезонското поместување на времето, одлуката останува блокирана бидејќи земјите-членки не можат да се договорат која трајна временска зона да ја изберат. Северните и источните земји — Полска, Литванија и Финска — се залагаат за трајно задржување на астрономското (зимското) време, додека јужните земји — Португалија, Грција и Шпанија — претпочитаат летно време заради туризмот и подолгите попладневни периоди. Иако анкети во Германија и Франција покажаа дека над 84% од испитаниците се за укинување на практиката, владите двоумат да донесат одлука поради ризикот од фрагментација на временските зони на единствениот пазар.

Здравствените работници советуваат практични мерки за полесно прилагодување: да се оди на спиење 15–20 минути порано неколку ноќи пред промена, да се бара утринско сонце и да се избегнува тешка храна и екрани пред спиење за да се намали ефектот од оваа есенска разлика.

Фото: прес-материјал од настанот