Вучиќ го прескокна Скопје: Мицкоски да каже — стои ли Владата со Србија за Младиќ?

Кога Александар Вучиќ ги набројуваше главните градови од кои, според него, дошла „хистерична лавина“ од реакции по погребот на Ратко Младиќ, во списокот ги стави Сараево, Приштина, Загреб и Подгорица. Скопје не го спомена. Тоа само по себе не докажува дека македонската Влада стои зад политиката на Белград, но го отвора прашањето што Христијан Мицкоски веќе не може да го избегнува: дали Македонија јасно се дистанцира од величењето на правосилно осуден воен злосторник или молкот ја остава на страната на Вучиќ?

Во гостувањето на Радио-телевизија Србија на 9 септември, Вучиќ рече дека очекувал „буица“ и „хистерична лавина“ од напади што пристигнале од Сараево, Приштина, особено од Загреб, и од Подгорица. Набројувањето беше прецизно. Во него немаше ниту Скопје ниту Северна Македонија.

„Она што го видовме, таа буица, таа хистерична лавина од напади од буквално секого што пристигна од Сараево, Приштина, особено од Загреб, Подгорица... сето тоа го очекувавме“, изјави Вучиќ.

Од едно неспомнување не може чесно да се извлече заклучок дека меѓу Белград и Скопје постои договор за Младиќ. Можно е Вучиќ едноставно да ги навел местата од кои дошле најострите официјални реакции. Но, политичкиот контекст во Македонија го прави пропустот важен: на фејсбук-страницата на Демократската партија на Србите, чиј претседател Иван Стоилковиќ е министер во Владата, беше објавен позитивен текст за Младиќ, а јавноста не доби недвосмислен политички одговор од премиерот за одговорноста на коалицискиот партнер.

Младиќ не е „историска нијанса“, туку правосилно осуден воен злосторник

Фактите за Ратко Младиќ не зависат од дневната политика. Меѓународниот резидуален механизам за кривични судови ја потврди доживотната казна за геноцид во Сребреница, злосторства против човештвото и прекршувања на законите и обичаите на војување. Жалбената пресуда од 2021 година е конечна.

По смртта на Младиќ во Хаг, Србија организираше погреб во Белград со воени почести. Српски војници го носеа ковчегот покриен со знаме, присуствуваа високи државни функционери, а меѓу присутните беа и рускиот амбасадор во Србија и Милорад Додик. Вучиќ не беше на погребот, но неговиот син присуствуваше. Српскиот претседател на РТС го опиша денот како емотивен и реакциите од регионот како претерани и непријателски.

Истовремено, Вучиќ не ја прекина целосно комуникацијата со врвот на Европската Унија. Во истото гостување рече дека нема ништо лошо да каже за претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен и претседателот на Европскиот совет Антонио Коста и дека двајцата коректно се однесувале кон Србија. Токму затоа текстот не смее да се сведе на парола: Белград се обидува да го задржи европскиот пат, додека дома политички го штити наративот за Младиќ.

Европската порака беше јасна

Фон дер Лајен и Коста оценија дека сцените од погребот биле шокантни, дека елементите на официјална поддршка и присуството на високи српски функционери се длабоко загрижувачки и дека таквото однесување е спротивно на вредностите врз кои се темели патот на Србија кон Европската Унија. Еврокомесарката за проширување Марта Кос претходно ја откажа планираната посета на Србија и порача дека величењето на Младиќ е неспоиво со европските вредности.

Не реагираа буквално сите европски лидери, ниту постои формална одлука со која европскиот пат на Србија е затворен. Но, реакцијата дојде од самиот институционален врв на Унијата и директно ја отвори дилемата дали Србија е подготвена за членство. По години демократско назадување и застој во преговорите, погребот со официјални елементи дополнително ја стесни политичката патека на Белград кон Брисел.

Со други зборови, Вучиќ можеби не ја затвори правно вратата на Европската Унија, но со изборот да ја релативизира осудата и да ја претставува како омраза кон Србија ризикува политички да ја залости. Земја кандидат не може истовремено да бара европска солидарност и да ја претставува глорификацијата на човек осуден за геноцид како прашање на национално достоинство.

Зошто Скопје го нема во списокот?

Токму тука почнува македонското прашање. Дали Скопје не беше спомнато затоа што македонската Влада јасно се спротивставила, но Вучиќ тоа го изоставил? Или затоа што од Мицкоски не дошла политичка реакција што Белград би ја препознал како дистанцирање? Или, пак, коалициската врска со Стоилковиќ ја претвора темата во нешто што Владата сака да го премолчи?

Ниту една од овие можности не е докажана само со реченицата на Вучиќ. Затоа е потребен одговор, а не пресуда однапред. Премиерот Мицкоски треба јавно и недвосмислено да каже: дали Владата ја прифаќа конечната меѓународна пресуда за Младиќ; дали го осудува неговото величење; дали се дистанцира од позитивната објава на страницата на партијата на својот министер; и дали европските вредности имаат предност пред коалициската математика.

Владата реагираше во одделниот случај со директорот Далибор Китановиќ, кој избриша спорна објава и му се извини на премиерот. Но, јавноста сè уште нема еднакво јасен одговор за партијата на министерот Стоилковиќ. Различниот аршин создава сомнеж дека политичката тежина во коалицијата одредува каде завршуваат принципите.

Ќе ја следи ли Македонија европската линија или белградскиот молк?

Македонија со години ја плаќа цената на блокади, одложувања и политички калкулации на европскиот пат. Последното што ѝ е потребно е дополнителна морална и дипломатска дистанца од Европската Унија по прашање за кое нема простор за двосмисленост: геноцидот и воените злосторства се утврдени со конечни пресуди, а нивното величење е неспоиво со европската политичка култура.

Србија денес е соочена со осуда од водечките европски институции и со нови сомнежи околу сопствената кандидатура. Ако Вучиќ со својата политика ризикува да ја оддалечи Србија од Унијата, легитимно е да прашаме дали молкот на Владата во Скопје ја носи Македонија во истиот правец.

Прашањето до Мицкоски затоа е едноставно: дали Македонија стои со конечните пресуди, со жртвите и со европската линија — или ќе дозволи Вучиќ да ја смета за тивка страна во спорот околу Ратко Младиќ?

Фото: кадар од гостувањето на Александар Вучиќ на РТС