Aleksandar Vuçiq anashkaloi Shkupin — A përgjigjet Hristijan Mickoski?

Kur Aleksandar Vuçiq po rendiste kryeqytetet kryesore nga të cilët, sipas tij, erdhi "lavina histerike" e reagimeve pas varrimit të Ratko Mlladiq, ai përmendi Sarajevon, Prishtinën, Zagrebun dhe Podgoricën. Shkupi nuk e përmendi. Kjo vetë nuk provon se Qeveria e Maqedonisë së Veriut qëndron pas politikës së Beogradit, por hap pyetjen që Hristijan Mickoski nuk mund ta shmangë më: a distancohet qartë Maqedonia e Veriut nga glorifikimi i një krimineli lufte me dënim përfundimtar, apo heshtja e lë në anën e Aleksandar Vuçiq?

Në shfaqjen në Radio-televizionin e Serbisë më 9 shtator, Aleksandar Vuçiq tha se priste një "bujë" dhe një "lavinë histerike" sulmesh që erdhën nga Sarajeva, Prishtina, veçanërisht Zagrebi, dhe nga Podgorica. Renditja ishte e saktë. Në të nuk ishte as Shkupi e as Maqedonia e Veriut.

"Ajo që pamë, ajo bujë, ajo lavinë histerike të sulmeve nga praktikisht të gjithë që erdhën nga Sarajeva, Prishtina, e veçanërisht Zagrebi, Podgorica... të gjitha këto i prisnim", deklaroi Aleksandar Vuçiq.

Nga një mospërmendje nuk mund të nxirret ndershmërisht përfundimi se ekziston marrëveshje midis Beogradit dhe Shkupit për Ratko Mlladiq. Është e mundur që Vuçiq thjesht të ketë listuar vendet nga të cilat erdhën reagimet më të ashpra zyrtare. Por konteksti politik në Maqedoninë e Veriut e bën këtë mungesë të rëndësishme: në faqen e Facebook-ut të Partisë Demokratike të Serbëve, kryetar i së cilës është Ivan Stoilkoviq, i cili është ministër në Qeveri, u publikua një tekst pozitiv për Mlladiq, dhe publiku nuk mori një përgjigje të pakundërshtueshme politike nga kryeministri Hristijan Mickoski për përgjegjësinë e partnerit të koalicionit.

Mlladiq nuk është "një nuancë historike", por një kriminel lufte i dënuar me vendim përfundimtar

Faktet për Ratko Mlladiq nuk varen nga politika ditore. Mekanizmi Ndërkombëtar Rezidual për Tribunalet Penale konfirmoi dënimin me burgim të përjetshëm për gjenocid në Srebrenicë, krime kundër njerëzimit dhe shkelje të ligjeve dhe zakoneve të luftës. Vendimi i Apelit i vitit 2021 është përfundimtar.

Pas vdekjes së Ratko Mlladiqit në Hagë, Serbia organizoi një varrim në Beograd me nderime ushtarake. Ushtarë serbë mbajtën arkivolin të mbuluar me flamur, të pranishëm ishin figura të larta shtetërore, dhe midis të pranishmëve ishte edhe ambasadori rus në Serbi dhe Milorad Dodik. Aleksandar Vuçiq nuk ishte në varrim, por djali i tij ishte prezent. Presidenti serb në RTS e përshkroi ditën si emocionale dhe reagimet nga rajoni si të tepruara dhe armiqësore.

Njëkohësisht, Aleksandar Vuçiq nuk ndërpreu tërësisht komunikimin me drejtuesit e Bashkimit Evropian. Në të njëjtën dalje tha se nuk ka asgjë të keqe të thotë për presidenten e Komisionit Evropian Ursula von der Leyen dhe për presidentin e Këshillit Evropian Antonio Costa, dhe se të dy janë sjellë korrekt ndaj Serbisë. Pikërisht për këtë arsye teksti nuk duhet të reduktohet në një parullë: Beogradi po përpiqet të mbajë rrugën europiane, ndërsa brenda vendit politikisht po mbron narrativin për Mlladiq.

Mesazhi evropian ishte i qartë

Von der Leyen dhe Costa vlerësuan se skenat nga varrimi ishin tronditëse, se elementët e mbështetjes zyrtare dhe prezenca e funksionarëve të lartë serbë janë thellësisht shqetësuese dhe se një sjellje e tillë është në kundërshtim me vlerat mbi të cilat bazohet rruga e Serbisë drejt Bashkimit Evropian. Eurokomisarja për zgjerim Marta Kos më parë anuloi vizitën e planifikuar në Serbi dhe tha se glorifikimi i Mlladiqit është i papajtueshëm me vlerat evropiane.

Nuk reaguan fjalë për fjalë të gjithë liderët evropianë, as nuk ekziston një vendim formal me të cilin rruga e Serbisë drejt Bashkimit Evropian është mbyllur. Por reagimi erdhi nga maja institucionale e Unionit dhe hapi dilemën nëse Serbia është e përgatitur për anëtarësim. Pas viteve të tkurrjes së demokracisë dhe ngërçeve në negociata, varrimi me elemente zyrtare më tej e ngushtoi rrugën politike të Beogradit drejt Brukselit.

Me fjalë të tjera, Aleksandar Vuçiq nuk e mbylli ligjërisht derën e Bashkimit Evropian, por me zgjedhjen për të relativizuar dënimin dhe për ta paraqitur si urrejtje ndaj Serbisë rrezikon të mbyllë politikisht atë rrugë. Një vend kandidat nuk mund njëkohësisht të kërkojë solidaritet evropian dhe të paraqesë glorifikimin e një personi të dënuar për gjenocid si çështje të dinjitetit kombëtar.

Pse Shkupi nuk ishte në listë?

Këtu nis pyetja maqedonase. A nuk u përmend Shkupi sepse Qeveria e Maqedonisë së Veriut u kundërshtua qartë, por Aleksandar Vuçiq e la jashtë? Apo sepse nga Hristijan Mickoski nuk erdhi një reagim politik që Beogradi do ta njihte si distancim? Apo lidhja koalicionare me Ivan Stoilkoviq e bën temën diçka që Qeveria do të preferonte ta heshtte?

Asnjë nga këto mundësi nuk provohet vetëm me një fjali të Vuçiqit. Prandaj është e nevojshme një përgjigje, jo një gjykim paraprak. Kryeministri Hristijan Mickoski duhet të thotë publikisht dhe pa ekuivok: a pranon Qeveria vendimin përfundimtar ndërkombëtar për Ratko Mlladiq; a e dënon glorifikimin e tij; a distancohet nga postimi pozitiv në faqen e partisë së ministrit të tij; dhe a kanë përparësi vlerat e Bashkimit Evropian mbi matematikën e koalicionit?

Qeveria reagoi në rast të veçantë me drejtorin Dalibor Kitanoviq, i cili fshiu një postim polemik dhe i kërkoi falje kryeministrit. Por publiku ende nuk ka një përgjigje po aq të qartë për partinë e ministrit Stoilkoviq. Dallimi i standardeve krijon dyshim që pesha politike në koalicion përcakton ku përfundojnë parimet.

A do ta ndjekë Maqedonia e Veriut linjën evropiane apo heshtja e Beogradit?

Maqedonia e Veriut prej vitesh paguan çmimin e bllokadave, vonesave dhe kalkulimeve politike në rrugën e saj evropiane. E fundit që i duhet është një distancë morale dhe diplomatike shtesë nga Bashkimi Evropian për një çështje për të cilën nuk ka vend për dykuptim: gjenocidi dhe krimet e luftës janë vërtetuar me vendime përfundimtare, dhe glorifikimi i tyre është i papajtueshëm me kulturën politike evropiane.

Serbia sot përballet me dënim nga institucionet udhëheqëse evropiane dhe me dyshime të reja rreth kandidaturës së saj. Nëse Aleksandar Vuçiq me politikën e tij rrezikon të largojë Serbinë nga Unioni, është legjitime të pyesim nëse heshtja e Qeverisë në Shkup po e çon Maqedoninë e Veriut në të njëjtin drejtim.

Pyetja për Hristijan Mickoski prandaj është e thjeshtë: a qëndron Maqedonia e Veriut me vendimet përfundimtare, me viktimat dhe me linjën e Bashkimit Evropian — apo do ta lejojë Aleksandar Vuçiq ta llogarisë si palë të heshtur në debatin rreth Ratko Mlladiq?

Foto: pamje nga paraqitja e Aleksandar Vuçiqit në RTS