Закон за „граѓанска смрт“ во Русија: Москва им замрзнува имот и конзуларни услуги на емигрантите осудени во отсуство

Претседателот Владимир Путин потпиша закон на 4 август 2026 година со кој се воведуваат привремени рестриктивни мерки кон руски државјани што живеат во странство, а се осудени во отсуство и, според властите, "избегнуваат извршување на казната". Законот стапува во сила веднаш по објавувањето во Службен весник.

Новите одредби ги опфаќаат лицата надвор од Русија осудени по кој било член од Кривичниот законик, како и оние против кои се донесени правосилни административни одлуки врз основа на политички чувствителни одредби — меѓу кои се "дискредитирање" на вооружените сили, прекршување на правилата за статусот "странски агент", учество во "непожелни организации", повици за воведување санкции против Русија или оспорување на нејзиниот територијален интегритет.

Регистар и практични ограничувања

Министерството за правда ќе води посебен регистар на овие лица, а главниот обвинител или негов заменик ќе имаат право да ги внесуваат имињата. По впишувањето, следува пакет мерки: замрзнување на банкарските сметки во Русија, блокирање на електронското банкарство и трансферите, забрана за продажба или пренос на имот и возила, ограничување на користењето на државниот портал за услуги и електронски потпис, како и ускратување на поголем дел од конзуларните услуги во странство, вклучително издавање или обновување меѓународни пасоши. Единствен исклучок е издавањето потврда дека лицето е живо.

Мерките опфаќаат и забрана за регистрација како претприемач или самовработено лице, добивање кредити, користење државни бенефиции и овластување други лица да постапуваат во нивно име. Правните експерти од организацијата за човекови права "Прв оддел" оценуваат дека збирниот ефект од овие мерки претставува "фактичко одземање на државјанството" или "граѓанска смрт", бидејќи државата сè уште бара почитување на законите, но истовремено ги одзема практичните права што произлегуваат од руското државјанство.

Овие изменети правила се донесуваат во период кога по почетокот на инвазијата врз Украина во февруари 2022 година стотици илјади Руси ја напуштија земјата. Конзервативните проценки сугерираат дека околу 650.000 лица сè уште живеат во странство, додека пошироките проценки се движат од 800.000 до повеќе од еден милион. Најголемиот бран иселување следеше по одлуката за делумна мобилизација на 21 септември 2022 година, кога, според проценките, меѓу 300.000 и 400.000 воено способни мажи ја напуштиле земјата за да избегнат регрутација.

Мерките се воведуваат додека Русија се соочува со недостиг од човечки ресурси на фронтот. Руски извори и украински претставници тврдат дека во Кремљ се разгледува можност за нова бран мобилизација по изборите за Државната дума во септември 2026 година, можеби уште во октомври, кој би можел да опфати меѓу 100.000 и 500.000 лица — иако конечна одлука сè уште нема. Критичарите велат дека законот ја зајакнува контролата на Москва врз дијаспората и ги зголемува притисоците врз дисидентите и иселениците.

Фото: прес-материјал од настанот