Зошто за време на постот се избегнува мрсната храна, месото и млечните производи

Додека расте интересот за детоксикации, исхрана базирана на растителни производи и свесен избор на стилот на живот, древната православна пракса на постот привлекува внимание. За многумина што не припаѓаат на традицијата, постот изгледа како промена на мени – строга забрана за мрсна храна и производи од животинско потекло (месо, млеко, јајца). Но причините за исклучување на мрсната и животинската храна се многу посложени: тие се коренат во духовни, антрополошки и физиолошки мотиви.

Скротување на страстите преку лесна трпеза

Во православното учење телото не се смета за затвор на душата туку за храм на Светиот Дух. Сепак, поради паднатата човечка природа, телото може да премине од улога на слуга во улога на господар. Отците често укажуваат дека тешката, мрсна и обилна храна ја поттикнува телесната мрзливост, ја намалува будноста на духот и го разгорува страстите. Консумирањето богата животинска храна создава вишок енергија која, ако не се насочи кон духовен труд, лесно се претвора во раздразливост, гордост и телесни желби.

Како современите теолози резимираат: "Постот е првенствено школа за самоконтрола. Кога човек свесно се лишува од она што му е вкусно и примамливо на непцето, тој учи да владее со своите желби, а не тие со него." Кога трпезата се сведува на скромни, посни плодови – зеленчук, овошје, житарки и мешунки – телото се олеснува, се намалува оптоварувањето на дигестивниот систем, спиењето се подобрува, а умот станува побистар. Тоа е првата, физиолошка корист од отфрлањето на мрсното: создавање услови за внатрешен мир.

Многу светители ставаат постот во центарот на духовниот живот и порачуваат дека самото отфрлање на мрсната храна нема смисла ако остане само диета. Преподобен Серафим Саровски постојано нагласувал дека мерката и внатрешното преориентирање се клучни: "Вистинскиот пост не се состои само во јадење ретко и по малку, туку во тоа да се отфрли суетата, да се ублажат страстите и да се насочи срцето кон Бога. Оброкот треба да биде таков што телото ќе остане бодро и способно за молитва, а не оптоварено и мрзливо".

Свети Исаак Сириски укажува на врската меѓу телесната умереност и јасноста на умот: "Кога стомакот е празен, умот се смирува и влегува во своето природно опкружување. Но, кога стомакот е преполн со мрсна и тешка храна, тогаш умот се исполнува со темнина, а срцето се покрива со облаци од страсти". Во овој контекст, месото и млечните производи ги симболизираат „тежината“ на материјалното; нивното отфрлање е симболичен чекор кон ослободување од навиките што го врзуваат човекот за земното и за инстиктивната зависност.

Постојат и библиско‑теолошки причини: во Стариот завет постоела забрана за јадење крвта бидејќи „крвта е душата на телото“. Иако христијанството ја укина обредната строгост, воздржувањето од месо — кое носи симболика на крв и животински живот — задржува силна симболика. Постењето укажува на одбегнување на насилството и грубата материјална зависност и упатува кон првобитната хармонија во рајот, каде според Писмото храната била растителна.

Конечно, постот има и психолошка и општествена димензија. Паријата заштедени преку поедноставна трпеза традиционално треба да се пренасочат кон помош на сиромашните; постот нè принудува да се соочиме со себичноста и раздразливоста кога ни се ускратени удобностите. Како што предупредува свети Јован Златоуст: „Ако постењето се состои само во неупотреба на месо, тогаш и волците се испосници, бидејќи не јадат месо за време на пости, но остануваат грабливци.“ Целта не е да се негираат Божјите дарови, туку да се направи ритуален и практичен ресет на тело и душа — да се одмори телото, да се смири умот и да се отвори срцето за молитва, љубов и милосрдие.

Фото: пекселс