23 Tetori — Dita e Luftës Revolucionare Maqedonase: ngjarje dhe çmime

Sot shënohet 23 tetori, Dita e Luftës Revolucionare Maqedonase, përkujtim i themelimit në vitin 1893 të Organizatës Revolucionare të Brendshme Maqedonase–Adrianopojë (IMARO), krijuar me qëllim kërkimin e autonomisë për Maqedoninë përmes veprimeve revolucionare.

Ngjarje përkujtimore dhe çmime shtetërore

Një akademi solemne me titullin "Ajo që na takon" do të mbahet në Teatrin Kombëtar Maqedonas në Shkup. Në Sallën Kristal të Kuvendit të Republikës së Maqedonisë së Veriut, në orën 11:00, do të jepen çmimet shtetërore "23 Tetori" për vitin 2026 për arritje afatgjata në shkencë, kulturë, arsim, mbrojtjen e interesave shtetërore dhe promovimin e vlerave dhe trashëgimisë kulturo-historike të interesit publik.

Çmimin për arritje në fushën e kulturës dhe arteve e merr Gjorgji Jolevski, aktor. Për arritjet në shkencë çmimi i jepet prof. dr. Stojko Stojkov, historian, dhe prof. dr. Viktor Lilchik Adams, arkeolog.

Në Qendrën Kulturore-Informatore Maqedonase në Sofje, të mërkurën në mbrëmje u mbajt një ngjarje kulturo-historike e titulluar "Në dritën e së lirës", kushtuar proceseve historike që shënuan lëvizjen revolucionare maqedonase, idealeve për liri dhe dinjitet, dhe jetës dhe veprës së Dame Gruev, një nga themeluesit e Organizatës më vonë të njohur si VMRO.

Organizata u themelua më 5 nëntor 1893 (23 tetor sipas kalendarit të vjetër) në shtëpinë e librarit Ivan Hadzhi Nikolov në Selanik. Në mbledhjen themeluese morën pjesë: D-r Hristo Tatarchev, mjek nga Reseni; Dame Gruev, mësues nga fshati Smilevo (rrethi i Bitolës); Petar Pop Arsov, mësues nga fshati Bogomila (rrethi i Velesit); Ivan Hadzhi Nikolov, librar në Selanik, nga Kukushi; Anton Dimitrov, mësues nga fshati Ajvatovo (rrethi i Selanikut); dhe Hristo Batandzhiev, mësues nga fshati Gumenja (Enidzhe Vardar).

Të rinjtë dhe studentët e intelektualët e rinj luajtën rol qendror në përhapjen e ideve të Organizatës, veçanërisht në Gimanazinë e Meshkujve Bullgarë në Selanik, ku u formuan rrethe dhe grupe konspirative. Emisarët themeluan komitete lokale në fshatra në Maqedoni dhe Adrianopojë, më pas u formuan çeta të armatosura dhe u siguronin armë në mënyrë të paligjshme nga Bullgaria dhe Greqia. Veprimtaria kulmoi me Kryengritjen e Ilindenit në 1903 në Maqedoni dhe me Kryengritjen e Preobrazhdenies (Transfigurimit) në Adrianopojë.

Foto: material shtypi nga ngjarja