Арлинда Зекај убиена по повторни барања за заштита — протести и барања за одговорност

Арлинда Зекај (49) беше убиена доцна вечерта на 25 октомври 2026 година во селото Витомирица, во близина на Пеќ, откако повеќепати побарала заштита од полицијата и обвинителството. Зекј беше пронајдена мртва во својата спална соба — брутално убиена со секира; осомничен е нејзиниот девер, Алберт Силај, кој на 27 октомври беше уапсен недалеку од Пеќ и сега се води истрага за убиство.

Полицијата ја одвела Зекај до нејзиниот дом на 25 октомври; таа го напуштила полициското возило во 20:58. Набргу бил пријавен итен повик, а кога полицијата пристигнала во 21:10, го затекнала само нејзиното мртво тело.

Со најава, и со судска наредба за заштита

Зекај претходно пријавувала закани од сопругот и од членови на неговото семејство. Летово судот во Пеќ ѝ издал наредба за заштита: ѝ било доделено привремено старателство над нивниот син и правото да го користи семејниот дом. Наредбата предвидувала и нејзиниот сопруг да живее во иста куќа, но да не ѝ се приближува повеќе од два метра; надвор од куќата бил предвиден растојание од 20 метри. Зекај одбила сместување во прифатилиште бидејќи сакала да остане со синот.

На 22 октомври, три дена пред убиството, таа пријавила во полиција дека во куќата против нејзина волја престојуваат членови на семејството на сопругот и дека нејзиниот девер Алберт Силај ѝ се заканил со зборовите: "Оди си, инаку ќе те убијам". И покрај оваа конкретна закана, Силај бил сослушуван само како сведок во судскиот процес против сопругот сѐ до денот на убиството.

Убиството предизвика големи протести. На 26 октомври, активистки истурија црвена боја на влезот на владината зграда во Приштина и закачија транспарент „Државата ја уби Арлинда“. Илјадници луѓе маршираа на 28 октомври и повторно на 1 ноември, барајќи обвинение за полициските службеници и обвинителите кои постапувале по пријавите на Зекај и оставки од министерот за внатрешни работи Џелалј Свеçла и министерката за правда Доника Гервала. И двајцата досега одбиваат да поднесат оставки; премиерот Албин Курти признал дека одредени државни институции „потфрлиле”.

Во рамките на постапката, високи полициски службеници од Пеќ и околината се суспендирани, како и јавна обвинителка која постапувала по пријавите на Арлинда Зекај. Демонстрантите, сепак, велат дека тоа не е доволно и бараат кривично прогонување на сите кои биле во синџирот на одговорност — вклучително и градоначалникот на Пеќ, Газменд Мухаџери, како и лица на министерско ниво.

Адвокатката Њомеза Зејнулаху предупредува дека ова не е само поединечна „грешка“: "По секое убиство го слушаме истиот збор: потфрлање. Институциите потфрлија. Не се согласувам. Потфрлање е кога нешто се случува еднаш, кога систем што вообичаено функционира, ќе затаи во одреден момент. А кога таквите случаи се повторуваат, кога жртвите се речиси секогаш жени и кога секоја од нив претходно веќе тропала на вратите од некоја институција, тоа веќе не е само потфрлање. Тоа е колапс на државата и општеството во однос на жените", вели таа.

Од 2010 година до денес, според податоци на активистки групи, 55 жени во Косово биле убиени од партнери или членови на семејството по долгогодишно насилство и игнорирани пријави. Во последните години се донесени построги закони, вклучително и можност за доживотен затвор, но активистките критикуваат дека спроведувањето и координацијата меѓу полицијата, социјалните служби, обвинителствата и судовите е недоволна. Тие бараат формирање посебна единица во рамки на Министерството за внатрешни работи и приоритет на законодавство за социјално домување кое би го заштитило сместувањето на жртвите на семејно насилство.

Фото: прес-материјал од настанот