Бугарија инвестирала речиси 3 милијарди евра во батерии и изградена 5,7 GW

За помалку од две години Бугарија постави околу 5,7 гигавати батериски капацитет и според пресметките на деловниот медиум „Капитал“ привлекла речиси 3 милијарди евра јавни и приватни инвестиции, што ја претвора земјата во регионален центар за складирање електрична енергија во Југоисточна Европа.

За држава со 6,4 милиони жители растот е необично брз и ја донесе Бугарија меѓу пазарите со еден од највисоките односи помеѓу батериското складирање и вкупниот инсталиран производствен капацитет, надминувајќи пазари како Калифорнија, Германија и Кина.

Клучните бројки покажуваат драматична еволуција: во јануари 2026 енергетскиот аналитички центар „Ембер“ го процени капацитетот (оперативен и во фаза на изградба) на 1,66 ГВ. Осум месеци подоцна податоците на ЕНТСО‑Е покажаа дека капацитетот е зголемен повеќе од трипати и стигнал до околу 5,4 ГВ, а Министерството за енергетика изјави дека веќе е достигнато 5,7 ГВ. „Пред две години никој не замислуваше дека ќе имаме дури ни половина од овој капацитет“, изјави за ДВ Ивајло Станчев, главен уредник на деловниот медиум „Капитал“.

Како беше финансиран бумот и што носи летото

Забрзаниот развој започна со средства од Европската Унија преку NextGenerationEU и следните програми Ристор, преку кои беа одобрени 700 милиони евра за 113 проекти. Според процените на Станчев, приватните инвестиции достигнале околу две милијарди евра, што вкупно се приближува до три милијарди евра. Повеќето литиумски ќелии за батериите доаѓаат од Кина, а инвеститорите главно се бугарски и други европски компании.

Ова лето батериите играа клучна улога кога сушите и топлотните бранови го намалија производството во нуклеарни и хидроцентрали во соседни држави. Бугарија складираше големи количини евтина соларна енергија, набавуваше дополнително од Грција и Романија и ја продаваше во вечерните часови кога побарувачката и цените растат. „Кога би биле целосно наполнети, батериите можат да складираат доволно енергија за да ја напојуваат целата земја неколку часа“, вели Станчев, со споредба што ги илустрира размерите на проектите.

Ефектите на пазарот се видливи, но засега најизразени во летниот период. Нема официјална анализа што ги изолира придонесите на батериите, но во периодот од 1 до 16 август просечната цена на пазарот „ден‑пред“ во Бугарија изнесуваше 132,2 евра за мегават‑час — околу 14 евра пониска од цената во Романија — што делумно се припишува на испораките од батерии. Домаќинствата, сепак, сè уште плаќаат регулирани цени, додека индустријата веќе почувствува подобрување.

Експертите предупредуваат на ризици од „канибализација“ и на долгорочна одржливост. „Таквиот рекорден развој секогаш треба да се гледа со одредена резерва“, предупредува Калојан Стајков, претседател на Управниот одбор на Институтот за енергетски менаџмент во Бугарија. „Додека цената на струјата во вечерниот пик сега е пониска, производителите кои порано остваруваа поголем профит во тие часови мора да ги надоместат изгубените приходи, што врши притисок врз основната цена на електричната енергија“, рече тој.

Во иднина Бугарија постепено го прекинува користењето јаглен, работи на реконструкција на акумулацијата „Чаира“ и планира два нови реактори во нуклеарната централа „Козлодуј“. Межу 2022 и 2026 соларниот капацитет се зголемил повеќе од четирикратно според ЕНТСО‑Е. Поранешниот министер Делјан Добрев соопшти дека постојат напредни разговори со американската компанија „Тесла“ за дополнителен батериски комплекс. Аналитичарите заклучуваат дека влезот на дополнителни мрежни услуги и јасна регулатива ќе бидат клучни за одржливост кога капацитетот ќе продолжи да расте.

Фото: прес-материјал од настанот