Бугарски фондации: од Пустец до Северна Македонија

Од улично осветлување и опрема за општината во Пустец (Албанија), до донации за деца, културни проекти и поддршка на здруженија во Северна Македонија — во последните години неколку бугарски фондации и организации реализираат низа активности кои се претставуваат како хуманитарни, образовни и културни, но кои кај дел од јавноста предизвикуваат сомнежи за промовирање на бугарскиот национален идентитет.

На 11 и 12 септември во општината Пустец пристигна бугарски медицински тим за бесплатни прегледи; според јавно достапни информации, екипата од Софија пристигнала со воен транспортен авион и во акцијата биле вклучени бугарските министерства за надворешни работи, здравство и одбрана, како и пратеници од различни партии. Акцијата ја организираше Фондацијата „Бугарска меморија“, а ја поддржа Општина Пустец.

Македонската алијанса за европска интеграција (МАЕИ) оцени дека медицинската помош била искористена за политичка пропаганда и за промовирање на бугарскиот идентитет; слична реакција објави и „Друштво Преспа“. Претседателот на МАЕИ, Васил Стерјовски, ги оспорува тврдењата дека помошта е само хуманитарна: "Имаме испратено стотици дописи, барања и јавни изјави до албанските институции, но тие немаат преземено ништо."

Инвестиции во Пустец и активности во Северна Македонија

Фондацијата „Бугарска памет“, предводена од бизнисменот Милен Врабевски, појавно делуваше во Пустец и, според објавени податоци, за пет години инвестирала околу еден милион евра во општината. Во 2024 година фондацијата донирала 25 компјутери и монитори, како и десетици бироа, маси и столови за општинската зграда; истата година обезбедила медицински контејнер за селото Глобочени, клупи и копирни машини. Во септември 2025 година фондацијата финансирала 100 нови улични светилки во четири села: Зрновско, Глобочени, Горна Горица и Средна Горица. Фондацијата ги става овие акции во контекст на поддршка на „историската бугарска дијаспора“.

Во Северна Македонија „Бугарска памет“ поддржува културни, образовни, младински и хуманитарни проекти: детското ликовно студио „Св. Кирил и Методиј“ во Битола, проекти поврзани со бугарските воени гробишта кај Ново Село, помош за деца од ранливи категории и соработка со локални организации. Како дел од мрежата на поддршка, фондацијата финансиски го поддржува и здружението „Балкански мост“ од Битола, основано во 2023 година. Во декември 2024 година „Балкански мост“ и здружението „Унироуз“, со финансиска поддршка од „Бугарска памет“, организираа хуманитарна акција во Битола која вклучуваше новогодишни пакетчиња и помош за институции меѓу кои Домот за доенчиња и мали деца и „Хармоничен свет“.

Во интервју од 2022 година Милен Врабевски изјавил дека е главен финансиер на бугарските културни центри во Северна Македонија и дека неговите иницијативи се "строго синхронизирани" со бугарската држава и дел од нив се реализираат по нејзино барање; меѓу целите што ги наведува е и заштитата на "националните интереси и приоритети".

Прашавме до Министерството за надворешни работи и до Владата дали реагирале по обвинувањата од МАЕИ дека медицинската помош е искористена за политичка пропаганда и негирање на македонскиот идентитет, но до објавувањето на оваа статија не добивме одговор.

Во поширокиот медиумски контекст, Министерството за внатрешни работи и Агенцијата за национална безбедност пред два месеца отворија истрага за околу 20 комуникациски канали — веб-портали и профили/страници на социјалните мрежи. Како што се наведува, предмет на проверка се меѓусебната поврзаност, начинот на функционирање и финансирањето во рамки на сомневања за координирани објави, ширење говор на омраза и дезинформации поврзани со спорот меѓу Северна Македонија и Бугарија. Од МВР кратко ни одговорија дека истрагата е во тек, а од АНБ не добивме одговор на нашите прашања.

Фото: Принтскрин/Јутјуб/СОТ7