Чешка: масовен протест во Прага против законот на владата за финансирање на јавните медиуми

Во Прага викендов се очекуваа стотици илјади луѓе на протест против предлог‑законот на владата за реформа на финансирањето на јавните медиуми, иницијатива која ја собра опозицијата, синдикатите и граѓанските организации. Собирот во паркот Летна се одржа по неколкумесечни напнатости: штрајкови, протести пред парламентот и контроверзна забрзана постапка во Собранието.

Што предвидува предлог‑законот

Со предложениот текст би се укинала постојната радиодифузна такса со која се финансираат Чешката телевизија (ЧТ) и Чешкото радио (ЧРо), а средства за двата јавни сервиси би се обезбедувале директно од државниот буџет. Првото од трите читања беше забрзано и усвоено со гласање кое заврши во 4:36 часот наутро на 24 октомври.

Коалицијата на премиерот Андреј Бабиш — партиите ANO, крајнодесничарската СПД и радикално‑конзервативните Мотористи — тврдат дека радиодифузната такса е неправеден данок и дека новиот модел, при кој буџетите на ЧТ и ЧРо би се намалиле за околу 15 проценти во првата година, ќе принуди поефикасно работење. Критичарите велат дека ваквите оправдувања се слаби и дека други земји членки на ЕУ обезбедуваат и финансиски и уредувачки гаранции кои во предложениот чешки текст недостасуваат.

Вработените во јавниот сервис веќе одржаа еднодневен предупредувачки штрајк што го наруши телевизиското и радиското емитување. ЧТ и ЧРо предупредија дека предвиденото кратење ќе резултира со намалена програма и губење работни места. Аналитичарите укажуваат дека начинот и темпото на донесување на законот и жестоката реторика на власта го зголемија јавното незадоволство.

„Конфронтацискиот пристап, обидите да се ограничи парламентарната расправа и реториката на владата кон новинарите и критичарите — сето тоа придонесе за силната реакција во јавноста“, изјави Ото Ајбл, политиколог на Универзитетот Масарик во Брно.

Граѓанската иницијатива Милион моменти за демократија, организатор на собирот на Летна, порача дека притисокот мора да продолжи: „Зборовите не вредат ништо.“ Во продолжение ја појаснија тезата: „Додека луѓето застануваат во одбрана на независните медиуми, владата продолжува да се однесува како да е сопственик на државата.“ Иницијативата претходно во 2019 година според проценките собра околу 300.000 луѓе, а годинава организираше и собир со повеќе од 200.000 учесници.

Протестот доаѓа два дена пред годишнината од почетокот на Кадифената револуција на 17 ноември, датум со голема симболична тежина во Чешка. Аналитичарите предупредуваат дека ако конфликтот околу јавните медиуми се прошири и на други граѓански грижи како трошоците за живот и домувањето, тоа може да ја поскапе политичката цена за владата.

Премиерот Андреј Бабиш изјави дека е подготвен да предложи нов законски текст кој би го исклучил директното буџетско финансирање и би гарантирал уредувачка независност, но критичарите остануваат скептични додека не видат конкретни гаранции. Претседателот Петр Павел и Сенатот сè уште може да се обидат да блокираат делови од реформата, но владата има парламентарно мнозинство за да го изгласа законот.

Фото: прес-материјал од настанот