Javë me katër ditë dhe ditë pune 6‑orëshe: a është e gatshme Maqedonia?
Eksperimentet në Evropë dhe mendimet e ekspertëve vendas e kthejnë në diskutim idenë e shkurtimit të orarit pa ulje të rrogave.

Debati për shkurtimin e orarit të punës me ruajtjen e pagës po përhapet në rajon, dhe tashmë po konsiderohet edhe në Maqedoninë e Veriut si një mundësi për të përmirësuar efikasitetin dhe mirëqenien e punëtorëve.
Në Serbi, propozimi i Student List për një javë pune 32-orëshe (me pagë të plotë) nxiti reagime të ashpra dhe paralajmërime nga drejtuesit e qeverisë paraprake; kjo e bëri temën më të pranishme edhe në diskutimet tona publike. Deri tani debatet lokale shpesh ishin të fokusuara te niveli i pagës minimale, dita e pushimit javor dhe mungesa e fuqisë punëtore, por idetë për orë pune më të shkurtra po fitonin terren.
Disa ekspertë vendorë shohin përfitime të qarta. Prof. Dr. Vangelica Gavrilova, doktor i shkencave psikologjike, ka theksuar se reduktimi i kohës së përditshme të punës nga tetë në gjashtë orë mund të rezultojë në punonjës më pak të dekurajuar dhe të lodhur, dhe për pasojë me produktivitet dhe rezistencë më të lartë mendore.
Në të njëjtën kohë, ekonomistët dhe shoqatat e punëdhënësve paralajmërojnë se një prerje e menjëhershme dhe e njëtrajtshme e orëve të punës nuk mund t9 bëhet pa analiza të detajuara për çdo sektor. Industri që punojnë me cikël të vazhdueshëm mund të përballen me shpenzime të shtuara për ndryshime dhe punësime shtesë.
Çfarë treguan eksperimentet në Evropë
- Islandë: Gjatë një periudhe katërvjeçare rreth 2.500 punonjës në administratën publike dhe shërbimet sociale kaluan në javë pune 35–36 orëshe; produktiviteti mbeti i njëjtë ose u rrit, stresi u ul ndjeshëm dhe sot afërsisht 86% e fuqisë punëtore në Islandë kanë të drejtë për orë të shkurtra pune.
- Mbretëria e Bashkuar: Një provë gjashtëmuajshe me 61 kompani dhe 2.900 punonjës përfundoi me 56 nga 61 firmat që vendosën të vazhdojnë me javën e punës me katër ditë.
- Portugali dhe Gjermani: Pilot-projektet në sektorin privat treguan se mbi 90% e kompanive e vlerësuan përvojën si pozitive, me ulje të rraskapitjes dhe përmirësim të shëndetit mendor pa ndikim negativ financiar.
- Poloni: Që nga fillimi i vitit 2026 po zhvillohet një pilot i madh shtetëror me 78 punëdhënës dhe pothuajse 5.000 punonjës, që teston ditë pune të shkurtra, ditë shtesë pushimi dhe javë pune me katër ditë.
Të dhënat e Eurostat tregojnë se javëpunëmesatare reale në BE është 35,9 orë: më e shkurtër është në Holandë me 31,9 orë, Danimarka dhe Norvegjia kanë mesatare 33,9 orëshe, ndërsa vendet e rajonit tonë raportojnë mesatare mbi 40 orë në javë. Kjo diferencë nënvizon sfidat strukturore për çdo ndryshim të mundshëm.
A do të jenë kompanitë në Maqedoninë e Veriut — veçanërisht në sektorin e IT, administratë dhe shërbime — të parat që do të provojnë javën me katër ditë ose ditën e punës me gjashtë orë mbetet për t9 parë. Mbajtja e të rinjve dhe rritja e efikasitetit janë argumente e rëndësishme pro, por kostoja operative për disa sektorë kërkon prova dhe matje të kujdesshme përpara çdo zgjidhjeje të përgjithshme.
Foto: Fripik


