Debat: A do të nënkuptojnë mosmarrëveshjet në komisionin historik një veto të ri?

A do të sillnin mosmarrëveshjet brenda komisionit historik me Bullgarinë një veto të ri ndaj procesit të anëtarësimit të Maqedonisë në BE ishte tema kryesore e debatit në emisionin "360 Gradë" të MRT1.

Propozime për garanci konkrete dhe veprim në nivele të ndryshme

Dimitar Nikolovski, drejtor ekzekutiv i Eurothink, theksoi se Shkupi duhet të qartësojë në dialog nëse mosmarrëveshjet e komisionit historik automatikisht do të nënkuptonin një veto dhe sugjeroi që vendi të paraqesë një tekst të draftuar me garanci për t'u negociuar në takimet e ardhshme: „Dhe një nga pikat kryesore dhe të dhimbshme dhe të vështira është puna e komisionit historik, pritshmëritë nga puna e atij komisioni gjatë negociatave, të mundet në njëfarë mënyre të përcaktohet se çfarë do të sillte një veto dhe nëse puna e komisionit historik, mosmarrëveshja e tyre, automatikisht nënkupton veto apo jo. Kjo do të ishte, mendoj, shumë e rëndësishme për ne dhe shumë konstruktive të dimë, nëse ekziston konsensus midis dy shteteve për këtë çështje,“ tha ai.

Nikolovski shtoi se çështja ende nuk është e mjaftueshëm e përcaktuar dhe se Maqedonia mund të marrë iniciativën me një propozim konkret: „Ne flasim për garanci, megjithatë nuk i kemi përcaktuar se çfarë janë ato garanci. Dhe mendoj se do të ishte shumë konstruktive që ne të dilnim me garanci‑draft të cilat më vonë do të diskutoheshin në ato takime dhe do të negoceheshin,“ shtoi ai.

Ana Krstinovska, presidente e ESTIMA, paralajmëroi se komisioni historik është aspekti më problematik sepse, përveç që duhet të jetë një trup ekspertësh historianësh, ai poashtu është i ngarkuar me pritshmëri dhe presion politik, gjë që e vështirëson funksionimin e tij. Ajo rekomandoi që puna të zhvillohet paralelisht në më shumë nivele përmes ekipeve formale dhe një agjende të dakorduar, dhe theksoi se komisionit nuk duhet t'i jepet fuqi vendimmarrëse kyçe në procesin e integrimit në BE.

Krstinovska vuri në dukje se përmbushja e angazhimeve të marra nuk do të rihapë automatikisht besimin dypalësh dhe përmendi kompromiset praktike si shembull: „Ne patjetër duhet ta zbatojmë atë. Megjithatë, kjo nuk do t'i rregullojë marrëdhëniet dypalëshe, të rikthejë besimin, dhe mendoj se kjo është diçka që duhet ta themi pak më shpesh. Sepse garancia jonë e vetme, me të vërtetë nuk më pëlqen fjala, por garancia jonë janë marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë me Bullgarinë dhe ndërtimi i besimit edhe kur do të arrijmë në fund të procesit të anëtarësimit dhe për këtë duhet punë nga të dyja palët,“ vlerësoi ajo. Ajo përmendi marrëveshjen me FRONTEX‑in si një shembull ku u arrit kompromis praktik: „Shikoni, gjuha është pikërisht shembull që mund të bëhet një kompromis kreativ. Ne nuk mund të presim që Bullgaria nesër të ndryshojë atë qëndrim me dekada se ekziston gjuha maqedonase e dalluar nga bullgarishtja, megjithatë në rastin e marrëveshjes me FRONTEX u arrit një kompromis që mundësoi vazhdimin e punës,“ tha ajo.

Ish‑ministri Toni Popovski theksoi se marrëdhëniet nuk duhet të lihet vetëm te komisioni historik dhe se rolin e tyre e kanë edhe universitetet, dhomat e tregtisë dhe shkëmbimi kulturor. Ai kërkoi përdorimin e praktikave evropiane për menaxhimin e narrativave historike të ndryshme në mënyrë që mosmarrëveshjet të mos kthehen automatikisht në bllokada: „Por ajo që ata e kanë gjetur, zgjuarsisht, qytetërimisht, europianisht është marrëveshja, të bien dakord ose të gjejnë një mënyrë se si do të menaxhojnë mosmarrëveshjet. Pra, aty ku nuk do të bien dakord, nuk duhet patjetër që menjëherë të kthehet në bllokadë. Mendoj se kjo duhet të jetë një qasje evropiane që e kemi në tryezë,“ tha Popovski, duke shtuar se, nëse është e nevojshme, mund të kërkohet ndërmjetësim ose përfshirje e palës së tretë.

Foto: material shtypi nga ngjarja