Dhjetë vjet nga përmbytjet e Stajkovcit: pajisjet përmirësuara, por dobësitë mbeten

Në dhjetëvjetorin e përmbytjeve shkatërruese që goditën rajonin e Shkupit në gusht 2016 dhe ku humbën jetën 22 persona, Maqedonia e Veriut ka modernizuar pjesërisht rrjetin e monitorimit, por mbeten mangësi në personelin e specializuar, mirëmbajtjen lokale dhe parandalimin afatgjatë.

Autoritetet thonë se janë vendosur radarë të rinj, stacione hidrologjike automatike dhe lidhje të përmirësuara të të dhënave që ofrojnë informacion më të shpejtë për reshjet intensive. Megjithatë, ekspertët paralajmërojnë se vetëm pajisjet nuk mjaftojnë nëse bashkitë dhe shërbimet e emergjencës nuk veprojnë mbi paralajmërimet dhe nuk mbajnë infrastrukturën.

Numri i emergjencës 112 dhe koordinimi në kriza

Shërbimi Hidrometeorologjik (UHMR) tani integron të dhënat nga radarët, satelitët dhe stacionet automatike në platformat kombëtare parashikuese që duhet të nxisin paralajmërime për institucionet dhe qytetarët. Që nga marsi 2022 funksionon numri evropian i thirrjeve emergjente 112 për sinjalizimin e përmbytjeve, zjarreve dhe kërcënimeve të tjera, dhe janë në dispozicion edhe aplikacione dhe sisteme për ndarjen e informacionit gjatë incidenteve. Megjithatë, përgjegjësia kryesore në terren mbetet në masë të madhe te qeverisja lokale.

Hidrologu Atanas Ugrinski thekson përparimin teknik, por nënvizon kufizimet njerëzore: "There are better automatic hydrological and meteorological stations, better real-time data transmission and more modern early warning and alert systems. Global, European and world platforms are also available, as well as more advanced meteorological and hydrological forecast models. But the expert staff remains the biggest problem. Quality and qualified personnel are key when issuing alarms and warnings," thotë Ugrinski.

Kanalet e bllokuara dhe të neglizhuara mbeten një rrezik i përsëritur. Gërmadhat e ndërtimit, mbeturinat shtëpiake, pajisjet e braktisura dhe materiale të tjera shpesh bllokojnë kanalet dhe shtretërit e lumenjve, duke ulur kapacitetin e tyre gjatë reshjeve të përmendura ose shkrirjes së borës dhe duke i kthyer ata në pika rreziku për përmbytje.

Profesori i gjeografisë Ivica Milevski paralajmëron se ekspozimi urban dhe degradoimi i mbulesës natyrore rrisin shanset që ngjarje të tilla të përsëriten: "Ngjarjet ekstreme në zonat urbane do të na përsëriten, dhe ne do të ankoheni vazhdimisht. Praktikisht nuk ka qytete dhe fshatra më të mëdhenj që të mos jenë në rrezik që të ndodhë diçka e tillë për pesë ose dhjetë vjet, sepse në pjesën më të madhe të territorit të Maqedonisë ka ujëra rrëmbyesh dhe ka zhveshje të madhe," thotë Milevski.

Ekspertët dhe planifikuesit e emergjencave theksojnë se kostoja e parandalimit — rregullimi i shtretërve të lumenjve, ndërtimi i mbrojtjeve, reforestrimi, pastrim i rregullt i kanaleve dhe planifikim më i mirë urbanistik — është shumë më i ulët se rikuperimi pas një katastrofe. Pa investime të qëndrueshme në personel të trajnuar, në mirëmbajtjen komunale dhe në politika parandaluese, rreziku i përmbytjeve katastrofale vazhdon të jetë real.

Foto: material shtypi nga ngjarja