Десет години по Стајковци: радари и станици подобрени, но ранливостите остануваат

Десет години по катастрофалните поројни поплави што ја погодија скопската област во август 2016 година и во кои животот го загубија 22 лица, Северна Македонија ја модернизира дел од мрежата за следење, но остануваат сериозни слабости во кадарот, локалната одржувачка грижа и долгорочната превенција.

Надлежните укажуваат дека има нови радари, автоматски хидролошки станици и подобрена врска за пренос на податоци што обезбедуваат побрзо информирање за интензивни врнежи. Сепак, експертите предупредуваат дека самиот технички напредок не е доволен ако општините и службите не ги реализираат предупредувањата и не ја одржуваат инфраструктурата.

Бројот 112 и координацијата при кризи

Управата за хидрометеоролошки работи (УХМР) денес ги интегрира радарските, сателитските и автоматските податоци во национални прогнозни платформи кои треба да генерираат аларми за институциите и за граѓаните. Од март 2022 година во функција е европскиот број за итни повици 112 за пријавување поплави, пожари и други опасности, и достапни се апликации и системи за споделување информации при инциденти. Сепак, примарната одговорност на терен е во голема мера кај локалната самоуправа.

Хидрологот Атанас Угрински ја нагласува техничката добивка но посочува на човечките ограничувања: „Има подобри автоматски хидролошки и метеоролошки станици, подобар пренос на податоците во реално време и посовремени системи за рана најава и предупредување. Достапни се и глобални, европски и светски платформи, како и поусовршени прогностички метеоролошки и хидролошки модели. Но, стручниот кадар останува најголем проблем. Квалитетен и квалификуван кадар е клучен при издавањето аларми и предупредувања“, вели Угрински.

Запуштените канали и наноси остануваат хроничен ризик. Градежен шут, домашен отпад, фрагменти од бела техника и други материјали често ги запираат коритата и каналите, ја намалуваат нивната пропусна моќ при поројни врнежи или топење на снегот и ги претвораат во точки на излевање.

Професорот по географија Ивица Милевски предупредува дека урбаното изложување и деградацијата на природната покривка ја зголемуваат веројатноста за повторување на слични настани: „Екстремните настани во урбаните средини ќе ни се повторуваат, а ние постојано ќе се жалиме. Речиси и да нема градови и поголеми селски населби што не се под ризик за да се случи нешто вакво за пет или десет години, бидејќи во најголем дел од територијата на Македонија има поројни води и има голема оголеност“, вели Милевски.

Експертите и планерите за итни состојби укажуваат дека трошоците за превенција — уредување на речни корита, изградба на насипи, пошумување, редовно чистење на каналите и подобро урбанистичко планирање — се многу пониски од постапките за санација по катастрофа. Без долгорочни вложувања во обучен кадар, во општинско одржување и во превентивни политики, ризикот од нови катастрофални поплави останува реален.

Фото: прес-материјал од настанот