Fatura elektronike hyn në skenë: bizneset më të vogla me sfidën më të madhe

Kompanitë e Maqedonisë së Veriut po hyjnë në një periudhë ndryshimesh të mëdha në mënyrën e lëshimit dhe pranimit të faturave. Sipas draft-propozimit për faturim elektronik të publikuar në ENER, fillimi i përdorimit vullnetar është parashikuar nga 1 tetori 2026, ndërsa sistemi gradualisht duhet të bëhet i detyrueshëm nga 1 prilli 2027 për tatimpaguesit e TVSH-së.

Kush do të përfshihet dhe kur

Në draft-propozim është theksuar se nga 1 prilli 2027 lëshimi dhe pranimi i faturave elektronike do të jetë i detyrueshëm për tatimpaguesit e TVSH-së, ndërmarrjet publike dhe disa shoqëri në pronësi shtetërore dhe komunale. Nga 1 korriku 2027 sistemi duhet të zgjerohet edhe për personat juridikë që ushtrojnë veprimtari ekonomike, por nuk janë të regjistruar për TVSH; faza tjetër është parashikuar për tetor 2027, ndërsa nga 1 janari 2028 përfshirja duhet të zgjerohet më tej. Afatet janë pjesë e draft-propozimit dhe dinamika përfundimtare do të varet nga procedurat legjislative.

Sfida më e madhe do të jetë për bizneset më të vogla. Në Maqedoni, në vitin 2024 kishte 73.310 ndërmarrje aktive, prej të cilave po aq si 59.351, ose 81 për qind, kishin nga një deri në nëntë të punësuar. Vetëm 235 kompani kishin 250 apo më shumë të punësuar. Kompanitë me disa të punësuar kanë shumë pak hapësirë për administratë shtesë dhe shpesh nuk kanë ekipe të veçanta financiare, kontabël ose IT.

Përgatitjet teknike po testohen që gjatë verës. Drejtoria për të Ardhura Publike në qershor publikoi një aplikacion web përmes të cilit çdo kompani e vogël, e mesme apo e madhe mund të testojë sistemin, pavarësisht nga përgaditja teknike. Në testimin e strukturuar janë përfshirë rreth 200 kompani. Përgatitjet zgjatin disa muaj: në shkurt për testim ishin regjistruar 148 kompani, prej të cilave 57 ishin regjistruar në sistem, dhe 15 e përdornin aktivisht duke krijuar atëherë 1.115 e-fatura, nga të cilat 396 ishin verifikuar me sukses.

Ndryshimi do të ndihet edhe në tregti — nga gjithsej 73.310 ndërmarrje aktive, 21.373 punonin në tregtinë me shumicë dhe pakicë dhe riparimin e automjeteve motorike, që përbën 29,2 për qind të të gjitha firmave aktive. Përgatitjet përfshijnë edhe institucionet publike: Drejtoria për të Ardhura Publike dhe Shoqata e Njësive të Vetëqeverisjes Lokale (ZELS) në fillim të gushtit organizuan trajnim për 80 përfaqësues nga komunat dhe ndërmarrjet publike, ku u prezantua funksionimi i sistemit dhe mënyra e përdorimit të tij.

Pas reformës qëndron edhe qëllimi për uljen e ekonomisë së zeze. Ministria e Financave në janar shpjegoi se vlerësimet e Bankës Botërore, FMN-së dhe Komisionit Evropian vendosin ekonominë e zezë në vendin rreth 30 për qind të PBB-së. Sipas Ministrisë, fatura elektronike duhet të mundësojë arkëtim më efikas të taksave mbi bazë të të dhënave më të detajuara dhe kontroll më të mirë të transaksioneve.

Me më shumë se 73 mijë ndërmarrje aktive, nga të cilat katër nga pesë kanë deri në nëntë të punësuar, suksesi i reformës do të varet në masë të madhe nga sa lehtë sistemi i ri do të mund të bëhet pjesë e punës së përditshme të bizneseve më të vogla. Për kompanitë, përgatitja duhet të nisë me kohë — të kontrollojnë sesi do të lidhen me sistemin, kush do të jetë përgjegjës për faturat elektronike dhe si do të organizojnë bashkëpunimin me kontabilistët.

Foto: material për shtyp nga ngjarja