BE rrit fokusin strategjik drejt Arktikut përballë konkurrencës së fuqive

Më 15 shtator 2026, udhëheqësit e BE-së që u mblodhën në Rovaniemi njoftuan një shtytje të re për t'i dhënë Arktikut rëndësi strategjike, duke e lidhur vendimin me ngritjen e kapaciteteve ushtarake, rivalitetin ndërmjet fuqive të mëdha dhe shkrirjen e përshpejtuar të akullit. Samiti, i mbajtur në muzeun Arktikum dhe i organizuar nga kryeministri finlandez Petteri Orpo, mblodhi dymbëdhjetë kryetarë shtetesh dhe qeverish.

Temat kryesore përfshinin presionet e politikës amerikane mbi Grenlandën, luftën e Rusisë në Ukrainë dhe aktivitete ushtarake në veri, interesin në rritje të Kinës për rrugët detare dhe lëndët e para kritike, si dhe ndryshimet klimatike që ndryshojnë shpejt peizazhin arktik.

Hosti Petteri Orpo përmbledhi situatën: "The Arctic has become the central arena of competition between the great powers." Përfaqësuesja e Lartë e BE‑së, Kaja Kallas, përgëzoi shqetësimet: "We see that Russia is reactivating former Soviet military bases. In the far north it also conducts missile exercises. We also see that China is showing growing interest in the region, so we must remain vigilant."

Siguria, lidhjet dhe infrastruktura

Çështjet e sigurisë ishin të dukshme në Rovaniemi: baza lokale ajrore realizoi fluturime demonstrative ndërsa liderët i ndoqën operacionet. Kancelari gjerman Friedrich Merz deklaroi qartë: "Russia is increasing its military capacities in the region and uses its presence daily for hybrid activities." Bashkimi i Finlandës dhe Suedisë me NATO ka ndryshuar hartën: më shumë se 1,300 kilometra e kufirit finlandez me Rusinë është tani kufi i Aleancës.

Sipas ekspertëve, periudha e gjerë e bashkëpunimit me Moskën në kërkime shkencore dhe politika klimatike është dëmtuar pas pushtimit të Ukrainës. Timo Koivurova nga Qendra Arktike e Universitetit të Laplandës paralajmëroi: "At the moment Russia is concentrated on the war in Ukraine and that conflict engages its military capacities." Ai shtoi: "I do not believe any expert would today call Russia a genuine Arctic military power. But when this war ends, and it will end one day, it is highly likely that Russia will once again invest heavily in the northern regions, because they are vital for its overall security."

Samiti nxori në pah edhe shpërndarjet midis partnerëve perëndimorë. Idetë e ish‑presidentit amerikan Donald Trump — që nga propozimi që Kanadaja të bëhej shteti i 51‑të i SHBA‑s deri te ideja e blerjes së Grenlandës — vazhdojnë të krijojnë tensione dhe të vështirësojnë koordinimin ndërmjet demokracive arktike. Analisti i njohur Markku Heikkilä tha prerë: "The Arctic is breaking into three parts."

Ndryshimet klimatike ishin në qendër të çdo diskutimi. Delegatët apeluan në vlerësimet se Oqeani i Arktikut qendror mund të mbetet në masë të madhe pa dëborë verore deri në 2040 ose 2050, duke hapur rrugë të reja detare. "New maritime routes are opening, and distances between key trading centres are shrinking significantly," vërejti Koivurova. Ai theksoi gjithashtu shpejtësinë e ngrohjes rajonale: "Climate change in the Arctic is progressing four times faster than the global average. That is why almost everything that is being done in the region today is in some way connected to climate change."

Komisioni Evropian planifikon të rifreskojë strategjinë e vet arktike të vitit 2021 në tetor. Deklarata përfundimtare e samitit përfshin rekomandime konkrete për investime të shtuar në mobilitet ushtarak, lidhje ndërkufitare dhe infrastrukturë kritike — rrugë transporti, rrjete digjitale dhe teknologji satelitore — për të rritur rezistencën në Veri.

Rovaniemi ishte edhe një kujtesë simbolike e anëve të tjera të rajonit — nga Arktikumi te Fshati i Babagjyshit të Vitit të Ri — por pjesëmarrësit pranuan se transformimi i deklaratave në rezultate të shpejta do të kërkojë kohë, fonde dhe vullnet politik të qëndrueshëm.

Foto: material shtypi nga ngjarja