Финска се соочува со раст на долгот и потреба од штедење пред април 2027

Финска се соочува со зголемен фискален притисок што го става под прашање социјалниот модел поради кој девет години по ред беше прогласувана за најсреќна земја во светот. Со парламентарните избори закажани за април 2027 година, расправата веќе не е дали ќе се штеди, туку кои јавни услуги, социјални придобивки и пензии ќе ги носат најголемите резови.

Државниот долг во вториот квартал достигна 90,3 проценти од бруто домашниот производ, наспроти околу 65 проценти пред пандемијата. Надлежните укажуваат дека порастот е последица на долгорочни фактори како бавниот раст и стареењето на населението, дополнително влошени од зголемените трошоци за одбрана и енергија по руската инвазија на Украина.

Европската Унија врши притисок врз Хелсинки да го намали новото задолжување: правилата на ЕУ бараат дефицитот да се одржува под три проценти од БДП, а Европскиот совет го постави крајот на 2028 година како рок за Финска да ја постигне таа цел. Владата на премиерот Петери Орпо, на функција од јуни 2023 година, најави околу девет милијарди евра штедење за времето на мандатот, но економистите предупредуваат на потреба од порадикални кратења.

Одбрана, енергија и празнината во буџетот

Издатоците за одбрана нагло пораснаа. Финска претходно се обврза да купи 64 борбени авиони F-35A од САД за околу 8,4 милијарди евра, а годишните воени расходи пораснаа од 4,5 милијарди на повеќе од 8 милијарди американски долари за време на четиригодишната војна во Украина, покажуваат податоците на SIPRI. Владата најави дека планираните издатоци за одбраната ќе достигнат 3,2 проценти од БДП, приближувајќи се кон целта од 3,5 проценти поставена од Алијансата.

Истовремено, пресвртот кон други добавувачи по прекинот на значајните енергетски увози од Русија ги зголеми трошоците. Централната банка на Финска забележа пораст од 50 проценти во трошоците за увоз на енергија во првите месеци од конфликтот во Блискиот Исток, а предлог-буџетот за 2027 година сé уште има дупка од 12,4 милијарди евра.

Економистите предупредуваат дека прилагодувањата ќе бидат болни за домаќинствата и за пазарот на труд. „Тековните проценки се движат меѓу осум и единаесет милијарди евра“, вели Јарко Кивисто, советник во Одделот за монетарна политика и истражување при Централната банка на Финска. Лаури Олапа, директор на Финскиот центар за нови економски анализи, предупредува: „Повеќе од една четвртина од населението е вработено во јавниот сектор и доколку овие работници се соочат со отпуштање, стапката на штедење ќе порасне, а приватната потрошувачка повторно ќе се намали.“

Пазарите засега реагираа воздржано: агенциите за кредитен рејтинг главно ги оценуваат изгледите како стабилни, иако S&P во април ѝ додели „негативни“ изгледи на Финска без да го намали самиот рејтинг. На 6 октомври додатокот што Финска го плаќаше над Германија за десетгодишни обврзници изнесуваше 38 базични поени, во споредба со 128 во Франција и 107 во Италија. Сепак, аналитичарите предупредуваат дека оваа релативна поволност може да исчезне доколку се појави следен шок — долготраен раст на цените на нафтата, нова ескалација со Русија или должничка криза во еврозоната.

Фото: Хелсиншката катедрала на Сенатскиот плоштад)