Гастарбајтерите од Турција 65 години подоцна: многу пензионери во Германија живеат со ризик од сиромаштија

На 30 октомври 1961 година Западна Германија и Турција потпишаа договор за привремено ангажирање работна сила. Во следните дванаесетина години во Германија војдоа околу 870.000 Турчинки и Турци, кои работeа во рудници, на производствени ленти и на градилишта; мнозина останаа и ја обликуваа новата социјална и економска реалност, но дел од нив денес се соочуваат со сериозни тешкотии во староста.

Свеченоста што се одржа на аеродромот во Диселдорф не беше избрана случајно — токму од таму многумина пристигнале во 1960‑тите. Премиерот на Северна Рајна‑Вестфалија, Хендрик Вист, им се заблагодари на првите генерации гастарбајтери: „Ја направивте нашата земја поразновидна, поотворена и посилна“, и предупреди дека „дури кога името, бојата на кожата и верата повеќе нема да играат никаква улога, ќе ја постигнеме целта.“

Ниска пензија и поголема зависност од социјална помош

Но, научните истражувања и социјалните податоци покажуваат дека за многумина од поранешните гастарбајтери наследството е поразително во староста. Хаџи‑Халил Услуџан, чија семејство пристигнало во Берлин во почетокот на 1970‑тите и денес е професор по современи турски студии, укажува на јасни разлики.

„Истражувањата покажуваат дека сиромаштијата кај пензионерите‑мигранти е двојно поголема, меѓу 25 и 30 проценти, во споредба со 12 до 14 проценти кај Германците. Стапката на инвалидност и предвремено пензионирање кај мигрантите е значително повисока, бидејќи првата генерација претежно работела многу тешки физички работи“, вели Услуџан. „На многу полиња бележиме успеси, на пример во образованието. Денес имаме голем број универзитетски дипломци со турско потекло, имаме професионален напредок. Имаме и политички напредок, на пример премиерот на Баден‑Виртемберг, Џем Оздемир.“

Анализите на Германското пензиско осигурување даваат конкретни цифри: пензиите за лица со турско државјанство биле во просек за 360 евра пониски отколку кај германските пензионери. На крајот на 2025 година тоа било просечно 890 евра во однос на 1.250 евра месечно. Уште поалармантно, во јуни 2026 год. уделот на лица со турско државјанство кои примале основна социјална помош за пензионери бил 9,3% — повеќе од три пати споредбено со 2,7% кај Германците.

Експертите посочуваат структурни причини: многумина пристигнале повозрасни и уплаќале придонеси за помалку години; работеле во ниско платени и физички тешки сектори; а индустријските промени од 1970‑тите и нафтената криза довеле до прекини во кариерите. „Ако достигнете возраст за пензионирање и сте сиромашни, фундаменталниот план за живот е неуспешен“, вели Услуџан.

Јанина Зен од SOFI во Гетинген предупредува дека состојбата е особено загрижувачка за самохраните постари доселеници и за жени — многу од нив имаат ограничени можности за дополнителна заработка поради ниските квалификации или здравствените последици од тешката работа. Податоците на Сојузната агенција за вработување покажуваат и значајна разлика во стапките на вработеност: 5,2% за оваа група спротивно на 10,8% кај Германците, што директно влијае на висината на пензиите и на потребата од социјална помош.

Гастарбајтерската генерација го помогна градењето на модерна Германија и постигна видливи напредоци, но за значаен дел од нив староста носи економска несигурност и зголемени здравствени потреби.

Фото: прес-материјал од настанот