Градовите и општините во Германија во тешка состојба (31 јули 2026)

Дождливо утро во Берлин и шарена колона – црвени противпожарни и амбулантни возила, портокалови камиони за чистење и зелен јавен автобус – го опишаа собирот на градоначалници од различни германски градови кои дојдоа за да побараат повеќе средства за основните услуги. Околу 10.700 општини во земјата се задолжени и локалните лидери предупредуваат дека состојбата се влошува. „Тука сме за да го свртиме вниманието на финансиската нужда на нашите градови“, вели Торстен Берг (СПД), градоначалник на Оберхаузен.

Во 2025 година општините регистрираа речиси 30 милијарди евра ново задолжување — историски рекорд што го зголеми вкупниот долг на повеќе од 200 милијарди евра. Според плановите за општинско финансиско планирање, слични износи на задолжување се очекуваат и до 2028 година. Главната причина е падот на приходи од основните извори — данокот на трговија и данокот на имот — плус само 15 проценти од приходот од данок на доход, додека седумгодишната слаба економија ги намали даночните приходи и растечките трошоци за социјална помош го оптоварија локалниот буџет.

Во софистицираниот федерален систем, законите ги носи Бундестагот и парламентите на 16-те покраини, но многу обврски за нивно спроведување паѓаат на општините. „Главните оптоварувања се трансферните исплати“, објаснува Берг. Тоа вклучува, на пример, трошоци за домување за невработени приматели на социјална помош и за поддршка на лица со попреченост — обврски за кои општините често не добиваат дополнителни државни средства.

Оберхаузен како екстремен пример

Оберхаузен, во регионот Рур, е меѓу градовите со највисок долг. Градскиот благајник Апостолос Цаластрас, задолжен за градските финансии од 2010 година, вели дека моментално имаат годишен обем на расходи од 1,2 милијарди евра, а приходите се за околу 100 милиони евра пониски од тоа. До крајот на 2025 година градот акумулираше две милијарди евра долг и беше потребна интервенција од покраината Северна Рајна-Вестфалија; долгот подоцна беше намален на 800 милиони евра. Социјалните издатоци сочинуваат околу 50 проценти од вкупните трошоци.

Трошоците за нега на стари лица растат бидејќи сè повеќе пензионери не можат да го платат сместувањето во дом, па градот мора да интервенира. Трошоците за услуги за социјална помош за младинци скокнаа од 60 милиони евра во 2022 година на 97 милиони евра годинава, предизвикани од поголем број деца и адолесценти кои мораат да бидат одвоени од семејствата поради проблеми често поврзани со менталното здравје. Цаластрас укажува и на долготрајните структурни последици поради гаснењето на тешката индустрија: комплексот Centro создаде многу работни места, но во услужниот сектор каде платите се пониски. „Веќе 40 години штедиме, продадовме сè што имавме и не ни остана веќе ништо“, изјави тој со резигниран тон.

Општините одговараат со кратења и дополнителни наплати: културните буџети се намалуваат, познат театар сега ја спроведува итната реконструкција додека се одржуваат претстави, администрацијата треба да отпушти уште околу 5 проценти од вработените, цената за паркирање е зголемена за 50 проценти, а е воведен и „данок на кревет“ за хотелите. Општинските претпријатија — јавниот превоз, енергетските и комуналните услуги и управувањето со отпад — ќе мора да префрлаат повеќе приходи кон градската каса. Граѓаните реагираат гневно, но официјалните лица предупредуваат дека без овие мерки услугите за граѓаните би биле загрозени.

Канцеларот Фридрих Мерц призна дека општините се во многу несигурна финансиска состојба и на крајот на јуни се договори со премиерите на покраините за реформи на сојузните финансии. „Се согласивме дека почнувајќи од 1-ви септември, веќе нема да носиме закони кои на општините и евентуално и на покраините, не им обезбедуваат соодветна компензација на трошоците“, рече Мерц и посочи: „Се водиме според принципот: кој нарачува, го плаќа цехот.“ Под тој режим општините би биле одговорни да покриваат само 20 проценти од тие трошоци. Берг го поздрави чекорот, но предупреди: „Тоа само малку ни ја олеснува работата, бидејќи не менува ништо на општата ситуација. Ако сакаат да ја сменат, тогаш и сојузните власти треба сега да брцнат во џебот.“

Фото: Fred Romero from Paris, France / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)