Грција, Германија, Австрија, Данска и Холандија планираат прв центар за депортации надвор од ЕУ

Грција заедно со Германија, Австрија, Данска и Холандија планираат заеднички „центар за депортации“ надвор од Европската унија за лица со правосилно одбиени барања за азил, при што првиот објект би можел да почне со работа во 2027 година, соопшти грчкиот министер за миграции на 1 октомври 2026 година.

План, правна рамка и земја‑партнер

Во интервју за грчката ТВ АНТ1, Танос Плеврис рече дека „првиот од овие „центри за враќање“ треба да започне со работа уште во втората половина на 2027 година.“ Според него, „петорката“ веќе ја презела финансиската одговорност за проектот, а една африканска земја‑партнер дала согласност, но Плеврис не го откри името на таа држава. Дипломатски извори и медиуми кои ги следат преговорите ги споменуваат Руанда, Уганда или дури Узбекистан како можни локации.

Иницијативата не предвидува затворени притворски комплекси каде што би се воделе азилните постапки, туку „отворени објекти“ кои ќе служат како транзитна точка додека не се организира конечното враќање на лицата во земјите на потекло. За да се избегнат правни спорови за прекршување на човековите права, одговорноста за згрижувањето ќе остане кај петте учеснички држави од ЕУ, а тие самите ќе го финансираат проектот.

Планот предвидува и надзор од меѓународни организации како Агенцијата на ОН за бегалци (UNHCR) и Меѓународната организација за миграција (IOM) со цел да се обезбеди усогласеност со меѓународните стандарди за човекови права.

Во минатите години неколку обиди да се префрлат постапките за азил или да се спроведат депортации во трети земји пропаднаа поради правни и политички пречки или поради трошоците. Меѓу позначајните примери е британскиот „модел Руанда“ (2022–2024), кој Врховниот суд го прогласи за незаконски; британската држава потроши околу 700 милиони фунти, а за возврат само четири лица доброволно се преселија во Руанда. Италијанскиот договор со Албанија откако се отворија кампите беше стопиран од судовите и еден од објектите беше пренаменет — во март 2025 година во него беа сместени околу 500 мажи; италијанската проценка за трошоците надминува 670 милиони евра до 2028 година. Данска, пак, во 2021–2023 година имаше еднострани иницијативи што на крајот застана поради правни и логистички пречки.

Поддржувачите на заедничкиот проект велат дека последните измени во европските правила за азил — вклучително и политичкиот договор за Регулативата за враќање постигнат во јуни 2026 и одобрен од Европскиот парламент, а сè уште подлежен на формално усвојување од Советот — создаваат правна основа за депортации и во трети земји каде што поединци претходно не престојувале, ако постои билатерален договор.

Критичарите, меѓу кои и „Лекари без граници“ и „Амнести интернешнал“, предупредуваат дека независна контрола, ефикасна правна помош и медицинска нега може да бидат тешки за гарантирање на овие локации, и се плашат дека некои партнер‑држави би можеле подоцна да ги префрлат луѓето во небезбедни матични земји без соодветни проверки. Трошоците остануваат прашање — досегашните искуства покажуваат дека изградбата, обезбедувањето и транспортот често изнесуваат стотици милиони евра, додека бројот на враќања е ограничен.

Фото: прес-материјал од настанот