Пет земји од ЕУ најавуваат договор со Руанда за центри за депортација
Планот предвидува „центри за враќање“ во Руанда за одбиени баратели на азил, а критичарите предупредуваат на кршење на човековите права.

Пет земји-членки на Европската Унија најавија дека на 16 ноември 2026 година ќе објават договор за миграција со Руанда, со кој таа африканска земја би можела да прими центар за депортација за одбиени баратели на азил кои не може да се вратат во земјите на потекло.
Како би работеле центрите и каква е правната рамка
Планот предвидува формирање таканаречени „центри за враќање“ (return hubs) во трета земја надвор од ЕУ, каде ќе бидат сместувани лица чиј азил е одбиен, додека се организира нивното враќање. Идејата се заснова на регулативата на ЕУ за враќање, за која преговарачите на Европскиот парламент и земјите-членки постигнаа согласност во јуни, и која дозволува користење третирани објекти доколку земјата-партнер ги почитува „меѓународните стандарди и принципи за човекови права во согласност со меѓународното право“.
Правната легитимност на ваквите објекти сè уште не е целосно разјаснета. Правно мислење доставено во април до Судот на правдата на ЕУ за италијанските планови за центри во Албанија заклучи дека тие не се автоматски во спротивност со европското право. Сепак, потребно е лицата сместени во таквите центри да имаат пристап до правна и јазична помош и можност за контакт со семејствата и надлежните органи.
Поддржувачите велат дека мерката е дел од заострената миграциска политика на Унијата и нуди алтернатива на сместување на одбиените баратели во самите земји-членки. Критичарите, меѓутоа, предупредуваат дека со тоа се префрла одговорноста и се создава ризик од долготрајно и казнено притворање надвор од територијата на ЕУ.
Организациите за човекови права и црковните здруженија гласно реагираат. Марта Веландер од Меѓународниот комитет за спас (IRC) предупреди на „криминализација на миграцијата“ и оцени дека регулативата дава впечаток дека нормализира „користењето притвор во објекти слични на затвор надвор од територијата на ЕУ“. Каритас предупреди дека засегнатите лица би можеле да останат во „правна сива зона“, а организацијата Save the Children оцени дека планираните центри се „места на неизвесност и носат опасност од масовни прекршувања на правата на децата“.
Германија заедно со Данска, Холандија, Австрија и Грција водеше разговори со неколку трети земји, особено во Африка, за можноста за формирање вакви центри. Дипломати наведуваат дека Руанда сега е јасен фаворит. Една од разгледуваните локации е транзитниот центар во Гашора, околу 60 километри од Кигали, каде од 2019 година се сместуваат бегалци од конфликтот во Демократската Република Конго.
Во Берлин и другите влади постојат и практични забелешки: Германското Сојузно министерство за внатрешни работи посочи дека експертите во јули 2024 година укажале на „огромните трошоци“ во споредба со сместувањето бегалци во самата Германија. Политичките реакции низ Европа се поделени: Франција одби да следи таква линија — претседателот Емануел Макрон во јуни изјави: „Мислам дека тоа ниту е ефикасно, ниту е во согласност со нашите принципи“ — а Велика Британија укина сличен аранжман откако нејзиниот Врховен суд во 2024 година го оцени како „незаконски“.
Фото: прес-материјал од настанот


