Ose hyrje më e shpejtë në BE, ose rregullat e reja nuk kanë kuptim

Në Bruksel po diskutohet ndryshimi i rregullave mbi trajtimin e shteteve të sapo-anëtarësuara në Bashkimin Evropian, dhe analistët në Shkup paralajmërojnë se çdo kufizim i të drejtave për anëtarët e rinj duhet të shoqërohet me një rrugë më të shpejtë drejt anëtarësimit të plotë.

Analisti politik Petar Arsovski e përmbledh dilemën kështu: "It is not the same for Macedonia to wait 10 years inside the European Union to obtain full rights and to wait 10 years outside just to start the process." Ai thekson se zgjidhjet që po shqyrtohen në Bruksel — përfshirë mundësinë që vendet e sapo-pranuara të mos përdorin përkohësisht të drejtën e vetos, kufizimin e qasjes në fondet e BE-së dhe zvogëlimin e numrit të komisarëve — mund të jenë të pranueshme politikisht vetëm nëse shoqërohen me përshpejtimin e procesit të anëtarësimit.

Hyrje më e shpejtë, por me më pak të drejta — vetëm nëse është shkëmbim real

Arsovski paralajmëron se rreziku kryesor është që modeli i ri të kthehet në një shtresë shtesë kushtesh pa një kundërvlerë konkrete për kandidatët. "Candidates would be told: you will have fewer rights, but you will join more quickly, and the period before obtaining full rights will be spent inside. But if that turns into a double loss — waiting longer and getting fewer rights in the end — then the credibility of accession will be seriously damaged," shpjegon ai.

Sipas tij, motivi prapa këtyre propozimeve është pragmatik: ekziston frikë se një Bashkim me më shumë se 30 anëtarë mund të bëhet më pak efikas, veçanërisht në çështjet që kërkojnë marrëveshje unanime. "The system in which individual member states can block decisions on the defence budget, sanctions on Russia and other important issues creates a problem for the functioning of the Union," shton Arsovski, duke përmendur edhe rrezikun e importimit të mosmarrëveshjeve bilaterale në procesin e anëtarësimit.

Ndërkaq, zërat të tjerë i quajnë disa sinjale nga Brukseli "balona provë." Sinisa Pekevski shpjegon: "Realistically, the EU faces large internal problems and at the moment the focus is not on admitting new members, but on restructuring the EU itself, reducing the strength of the radical right, especially in Germany, as well as the war in Ukraine, which causes serious economic problems in the EU." Ai nuk pret ndryshime thelbësore tani dhe shton: "The veto is a strong tool to achieve certain goals and I believe no country will want to renounce that tool."

Për kandidatët e Ballkanit Perëndimor, pasojat janë konkrete. Maqedonia e Veriut ka statusin e kandidatit që nga viti 2005, mbajti konferencën e parë ndërqeveritare në korrik 2022 dhe përfundoi skanimin (screening) në dhjetor 2023. Efekti përfundimtar i rregullave të reja do të varet nga mënyra se si do të kombinohen mekanizmat tranzitorë me një kohëzgjatje të qartë dhe një rrugë të parashikueshme drejt anëtarësimit të plotë, ose nëse këto masa do të shërbejnë thjesht si faktorë të rinj që e komplikojnë më tej procesin.

Foto: Sloboden pechat / Dragan Mitreski