Иран стравува дека народниот гнев може да прерасне во нови немири

Иранските лидери се загрижени дека заканите за дополнителни економски казни од САД би можеле уште повеќе да ги влошат животните услови, да предизвикаат нов бран протести и дополнително да го поткопаат легитимитетот на Исламската Република, и покрај обидите на Техеран да прикаже отпорност за време на војната со САД.

Американскиот претседател Доналд Трамп во петокот вети дека силно ќе го погоди Иран на економски план, еден ден откако министерот за финансии Скот Бесент изјави дека Вашингтон би можел уште следната недела да воведе мерки „какви што досега не биле видени“. Американските власти не прецизираа што би опфатиле тие мерки.

Економска стрес‑ситуација и оштетена инфраструктура

И покрај самоуверените јавни пораки и по затворањето на Ормускиот Теснец по речиси шест месеци судир, иранските власти се соочуваат со сè поголем внатрешен притисок што би можел да прерасне во национални немири, рекоа тријца ирански функционери, двајца политички инсајдери, еден поранешен функционер и повеќе обични граѓани кои зборувале под услов да останат анонимни поради страв од одмазда или затоа што не се овластени да зборуваат со медиумите.

Инфлацијата и недостатоците ги оптоваруваат домаќинствата: годишната стапка на инфлација во јули достигнала 66 отсто, додека потрошувачките цени биле за 87,9 отсто повисоки отколку една година претходно, а цените на храната пораснале за 128 отсто на годишно ниво, покажуваат податоците на Иранскиот статистички центар. Кириите во март биле за 31 отсто повисоки отколку една година претходно, а државните медиуми објавиле дека цените на становите во Техеран се приближно 50 отсто повисоки од лани. Минималната плата годинава беше зголемена за околу 60 отсто, но слабеењето на ријалот ја намалило нејзината куповна моќ; доларската вредност на минималната плата од крајот на март паднала од околу 105 на 86 долари.

Животот на обичните граѓани се усложни. Аршија, градежен инженер, кој вели дека градежните проекти речиси целосно запреле откако нападите на САД и Израел почнаа на 28 февруари, вели: „Загрижен сум. Ако Трамп воведе уште санкции, како ќе преживеат обичните луѓе? Не сакам мојата земја да биде казнувана ниту воено ниту економски. Веќе едвај преживуваме.“

Мали бизниси се гушат. Мохсен бил принуден да ја затвори својата мала компанија за увоз и извоз со земјите од Персискиот Залив, откако Иран возвратил на американските напади со гаѓање американски бази и други цели во регионот. „Морав да отпуштам десетмина вработени. Беше болно, но немав друг избор. Веќе не можев да им ги исплаќам платите, а сега зависам од заштедите за да го издржувам семејството,“ вели тој од јужниот пристаништен град Бандар Абас. Бижан (40) раскажува дека кога пред 15 години почнал да работи како инженер заработувал околу 1.000 долари месечно; сега, држејќи онлајн часови и менувајќи град, тој и неговата сопруга едвај заработуваат околу 400 долари месечно.

Нападите оштетија фабрики, електроцентрали и транспортни мрежи, што дополнително ја оптоварува веќе ослабената економија и го зголемува времето и трошоците за влез на стоки во земјата. Претседателот Масуд Пезешкијан минатата недела призна: „Нашите проблеми се намножија неколкупати, додека истовремено се намалија и нашите приходи – рече тој.“ Пратеникот Реза Сепахванд изјави за иранската агенција ИЛНА дека дневното производство на бензин достигнало максимум од околу 130 милиони литри, додека дневната потрошувачка изнесува околу 137 милиони литри.

За да ја зачува внатрешната стабилност, власта презема мерки за засилување на редот. Назначувањето на Хосеин Таеб за нов командант на милицијата Басиџ — доброволна паравоена формација поврзана со Иранската револуционерна гарда — го толкуваат некои поранешни реформски функционери како јасен сигнал дека свештеничката власт се плаши од повторно ширење на немирите. Организациите за човекови права велат дека одговорот вклучува егзекуции, апсења и долги затворски казни за новинари, адвокати, активисти и студенти; властите, пак, тврдат дека овие мерки се неопходни за зачувување на стабилноста за време на војната.

Економските протести во минатото беа задушени со голема бруталност: во јануари, протестите поради тешката економска состојба беа задушени од Револуционерната гарда и Басиџ, при што загинаа „илјадници луѓе“, според тие претстави. Комбинацијата од зголемени цени, оштетена инфраструктура и отежнати коридори за увоз ги прави идните перспективи неизвесни за многу семејства.

Во поврзана вест, Трамп се закани со тужба кон Би‑би‑си.

Фото: AFP / AFP / Profimedia