Како функционираат програмите за дерадикализација во Германија

По смртоносниот напад на Кристофер Стрит Деј во Берлин во сабота, 25.07, германските програми за дерадикализација повторно се најдоа во центарот на јавната дебата. Напаѓачот, идентификуван како Абдул Б., на 21 година, по бегството бил застрелан од полицијата; на неговиот мобилен телефон било пронајдено видео со заклетва на верност кон терористичката организација Исламска држава. Истрагите покажуваат дека во јуни и јули тој присуствувал на два воведни разговори во рамките на програма за дерадикализација во Берлин.

Еден од примерите на вакви напори е „Програмата за излез од исламизмот“ (АПИ) во Северна Рајна-Вестфалија, која од 2014 година помага на луѓе кои сакаат да се дистанцираат од исламистичката средина, вклучувајќи и таканаречени лица што претставуваат безбедносен ризик. На почетната страница на програмата е истакнат следниот исказ од поранешен екстремист: "Постарите тинејџери ни беа пример. Тие објаснуваа дека постои војна на Западот против исламот и дека не смеам да бидам само набљудувач".

Советничка во АПИ и социјална работничка, Штефани Адлер (името е променето од редакцијата), вели дека во последниве години се забележува промена во профилот на оние кои се обратиле по помош: "Она што го забележуваме во последните две години е дека клиентелата стана значително помлада. Порано луѓето заминуваа во Сирија и некако беше јасно дека таму ѝ се приклучиле на ‘Исламска држава’ и се радикализирале, односно во реалниот живот."

Дерадикализацијата е „долготраен процес“

Работата на програмите често почнува со детална проценка: доколку лицето не се обрати само, контакти од казнено-поправните установи, полицијата или службите за малолетничка правда предлагаат кандидати. "Потоа детално ја разгледуваме личноста, собираме информации и започнуваме со придружбата – на почетокот на неделна основа, а подоцна понекогаш и само на секои неколку месеци. Тоа во секој случај е долготраен процес," вели Виола Гајгер (името е променето од редакцијата), советничка во АПИ и психолог.

Соработниците на организацијата „Мрежа за превенција на насилство“ велат дека во конкретниот случај со Абдул Б. не бил впечаток дека тој навистина сакал да се дистанцира. Директорот Томас Мике изјавил дека најверојатно тој не би бил примен во програмата, бидејќи не се укажала намера за излегување од екстремистичката средина. Од друга страна, кога дерадикализацијата успее, процесот може да трае долго — еден поранешен исламист добил поддршка од советниците дури седум години.

Штефани Адлер ја брани неизбежноста на ваквите програми: "Која би била алтернативата доколку тие не постојат? Многумина кои по осудата еден ден ќе бидат ослободени од затвор имаат потреба од вакви програми за повторно да се интегрираат во општеството." Таа додава дека јавноста често не слуша за многубројните успешни примери, бидејќи оние што излегле од екстремистичката средина сакаат да останат под радарот и да го продолжат животот во мир.

Проблемот останува голем на национално ниво. Четириесет здруженија и иницијативи се обединети во „Сојузна работна заедница за верски мотивиран екстремизам“ (BAG RelEx). Нивната директорка Џамуна Елман порачува дека радикализацијата е сложен процес во кој учествуваат различни фактори: "Сè повеќе млади жени се радикализираат. Сепак, главно се работи за млади мажи кои се радикализираат во Германија, извршуваат насилни дела и ги реализираат своите фантазии за насилство." Олман ги набројува така наречените "фактори на притисок" — загуба на сакан родител, пад на испит, недостиг на станбен простор, губење работа, искуства со дискриминација и исклучување или врсничко малтретирање — и предупредува дека вербувачите нудат припаѓање и јасни поделби: 'Кај нас ќе бидеш слушнат, кај нас припаѓаш, кај нас можеш да бидеш некој. А дополнително, сложената светска ситуација ја објаснуваме преку поделба на добро и зло, црно и бело'.

Дополнителна загриженост предизвикуваат најавените кратења на финансирањето: германската министеркa за образование Карин Прин најавила преструктурирање на програмата за финансирање "Demokratie leben"; кај околу 200 проекти финансирањето треба да престане на крајот од годината, што ќе го погоди и 23 од 40-те членки на BAG RelEx. Џамуна Елман ги критикува овие планови: "Проблемот е што ова ги погодува и проектите кои навистина работат добро. Наместо да се концентрираат на суштинската работа во превенцијата на исламизмот, тие сега се занимаат со собирање средства и обезбедување нови извори на финансирање. Нам ни се потребни сигурност и долгорочна поддршка."

Фото: прес-материјал од настанот