Крстовден (27 септември): осветен босилек, грозје и народни обичаи

Православните верници на 27 септември го одбележуваат Есенскиот Крстовден (Воздвижение на Чесниот Крст), празник впишан со црвено слово во црковниот календар, кога строгата побожност се спојува со народните обичаи: осветениот босилек и грозјето имаат посебна улога.

На овој ден традицијата пропишува строг пост без употреба на масло. Ако Крстовден паѓа во сабота или недела, постот се ублажува — дозволено е зејтин и вино, па и да се приготвува храна на масло, додека сепак се задржува посниот карактер (без месо, млечни производи и јајца).

Внесувањето осветен босилек во домот според народното верување штити од болести и негативна енергија и носи мир. Грозјето, кое многумина јадат на овој ден (понекогаш само леб и грозје), значи изобилство, слатка победа и плодност.

За разлика од другите големи празници каде што, според обичаите, не се работи во куќата, на Крстовден се верува дека е пожелно темелно да се среди домот и да се подготви за зимата. Народното предание предупредува дека ако куќата остане несредена, на домашните цела година сè ќе им оди „наопаку“. На овој ден е и обичај да се вратат долговите — и материјалните и моралните — за да се влезе во новиот период со чиста совест.

Пронаоѓањето и враќањето на Чесниот Крст

Празникот се поврзува со 326 година, кога царицата Јелена, мајката на царот Константин, го пронајде Чесниот Крст во Светата Земја. Патријархот Макариј го издигна крстот пред народот, кој одговори со молитвата "Господи помилуј!". Според преданието, беа најдени три крста; со истиот што ја врати животот на еден мртов и ја исцели болната жена беше познат како вистинскиот Крст на Христос. Подоцна Крстот беше однесен во Персија и таму лежеше четиринаесет години.

Во 628 година, по победата над Хозрој, царот Ираклиј го поврати Крстот и го внесе во Ерусалим. Преданието вели дека тој првично го носеше на рамената во раскош, но застана и не можеше да направи чекор додека не се откаже од претераната чест, па бос и во аскетска облека го внесе Крстот во храмот на Воскресението. Тропарот и Кондакот на празникот го изразуваат молењето за заштита и победа: "Спаси ги, Господи, луѓето Твои, и благослови го наследството Твое, победи на благоверниот народ наш над непријателите давајќи му, и со Крстот Твој заштити го Твоето жителство." и "Ти, Кој доброволно на Крстот се искачи, на Твојот нов народ што го носи Твојот име, дарувај му ги Твоите добрини; дај му сила на Твојот народ набожен, давајќи му победа над непријателите, имајќи го за помош Твоето оружје на мирот, непобедливата победа."

Народните предвидувања за времето на овој ден се задржале: ако е облачно, тоа најавува снеговита и студена зима; ведро време предвидува сувомразица и сушна година; тих дожд е знак за блага зима; а грмежи се толкуваат како предзнак за плодна и успешна година. Исто така, ако ластовичките на Крстовден сè уште не заминале, според верувањето не се очекува силна зима.

Фото: Илустрација (АИ)