Медиумска офанзива пред изборите во Србија: притисок врз независните редакции

Над месец пред гласањето на 25 октомври 2026 година, медиумската сцена во Србија е обележана со интензивна и, според критичарите, координирана офанзива во полза на власта која ги притиска малкуте преостанати професионални редакции.

Жељко Бодрожиќ, претседател на Независното здружение на новинари на Србија (НУНС), оценува: „Според сите мониторинзи на медиумите, можеме да кажеме дека ова е една од најдрастичните кампањи кога станува збор за прекршување на изборните правила во медиумите“. „Имаме огромна контрола на власта врз медиумите и гледаме како тие се синхронизирани во таа пропаганда. Новина е што сега и малкуте професионални медиуми се најдоа на удар на своите сопственици, а постојат сомнежи дека тоа го прават во соработка со властите во Србија. За жал, веќе се навикнавме на генерално нерамноправни услови пред изборите, а медиумскиот сектор од година во година станува сè полош за новинарството и слободата на изразување“, смета Бодрожиќ.

Сигнали за засилување на контролата

Раде Вељановски, автор на повеќе медиумски закони и пензиониран професор на Факултетот за политички науки, предупредува дека кампањата е особено вулгарна: „Ниту досега немавме нормални медиумски кампањи, но оваа веројатно е највалканата од сите“. „Пред сè мислам на однесувањето на медиумите лојални на режимот, а во последните две години кулминираше бројот на медиуми кои апсолутно во сè ја поддржуваат владејачката партија и нејзината коалиција. Повеќе не се бираат зборови и сега станува збор за целосно вулгарна кампања. Се соочуваме со реторика која не припаѓа ниту на речникот на улицата ниту на кафeаната. Најлошо од сè е што една таква ненормалност полека се нормализира во општеството“, предупредува Вељановски.

Бодрожиќ забележува и поместување на медиумските практики кон полошо: „кај сите медиуми се забележува поместување кон уште полошо. Тие што беа, да речеме, помекото крило на пропагандната машинерија, сега отидоа чекор понатаму. Тука пред сè мислам на Блиц и на Радио-телевизија Србија (РТС), која веќе драстично отстапува од Законот за јавен сервис и од новинарските кодекси“, вели Бодрожиќ.

Во исто време се бележат и деловни и уредувачки потези кои го дисциплинираат критичкиот телевизиски простор: телевизиите Н1 и Нова С се соочија со нови сопственици и кадровски промени, при што вработените во Нова С добија рок од 48 часа да одлучат дали ќе останат. „Власта се бори таквите медиуми или да опстанат или да исчезнат“, наведува Вељановски, „но да опстанат на ист начин како што опстана ТВ Б92. Тоа значи дека имате исто име, но целосно поинаква уредувачка политика. За нив е важно на медиумската сцена да не постои ниту еден нормален прозорец низ кој може да се види објективната состојба во општеството. А тоа нивно ‘воведување ред’, како што го најави Вучиќ, значи медиумски систем кој без остаток и без какво било критичко мислење ја промовира власта“, предупредува Вељановски.

Бодрожиќ додава дека дел од овие потези можеби ја ограничија и самата власт: „Многу е чудно некој што влегува во деловен аранжман и купува медиуми да гледа да ја задуши сопствената аквизиција и да ѝ го намали досегот“. „нелогично е да преземате медиуми кои имаат своја широка публика и кои, каде и да допрат до публика, се погледани од повеќето провладини телевизии. Значи, имате нешто што може да се комерцијализира, но гледаме дека новите сопственици прават сè за да ги обезглават тие редакции. Нешто слично новите сопственици правеа и во Унгарија за време на владеењето на Орбан и беше очекувано дека тоа ќе се случи и овде“, забележува Бодрожиќ.

За влијанието врз гласачите, Вељановски оценува дека „многу мал број луѓе ќе донесат одлука врз основа на актуелната медиумска кампања. Одлуките можеби веќе се донесени и пред изборите, затоа што во последните две години имавме процес на бунт и ми се чини дека веќе се искристализирало која опција гласачите ќе ја поддржат. Оваа валкана кампања можеби ќе определи многу мал број луѓе“. Бодрожиќ заклучува: „Имам впечаток дека тие заробени медиуми на некој начин им наштетија и на властите, затоа што луѓето поради тоа бараа алтернативи. Пропагандната машинерија што троши огромни средства очигледно повеќе го нема ефектот што е потребен за владејачката партија да не стравува пред овој 25 октомври."

Фото: прес-материјал од настанот