Министерства, општини, јавни претпријатија и државни фирми должат 693 милиони евра

Финансиски податоци од Електронскиот систем за пријавување и евиденција на обврски (ЕСПЕО), кој го води Министерството за финансии, покажуваат дека министерства, општини, државни и јавни претпријатија имаат достасани, а неплатени фактури во вкупен износ од 42,7 милијарди денари, или околу 693 милиони евра. Големината на овие обврски ја стимулира загриженоста за фискалната дисциплина и го загрозува ликвидитетот на приватните компании што работат со државата.

Кои сектори носат најголем товар

Апсолутен рекордер во создавањето нови и неплатени долгови е Јавното претпријатие за државни патишта и железничка инфраструктура, односно „Македонски железници – Инфраструктура“, чиј блок на достасани обврски надминува 91,5 милиони евра. Веднаш зад него се наоѓа АД МЖ „Транспорт“ со долгови од околу 83,8 милиони евра, што укажува на длабока криза во железничкиот сектор.

Во здравствениот сектор, ЈУ од областа на здравството за потребите на јавните здравствени установи, универзитетски клиники, завод и ургентен центар има околу 35 милиони евра достасани, а неплатени фактури. Како целина, јавните здравствени установи должат 134,2 милиони евра.

Енергетските компании даваат значителен придонес: АД „Електрани на Северна Македонија“ (ЕСМ) должи речиси 34 милиони евра, додека нејзината подружница за парно греење има достасани обврски во износ од 29,7 милиони евра. Јавни претпријатија и трговски друштва во државна сопственост должат 271,5 милиони евра; меѓу нив, ЈП „Водовод и канализација“ Скопје има околу 13,8 милиони евра неплатени фактури.

Само општините должат 93,2 милиони евра — поразителен податок во споредба со заклучно со јуни 2025 година, кога достасаните неплатени обврски на општините изнесувале 64,7 милиони евра, односно 28,5 милиони евра помалку. Најголеми должници се Општина Гостивар со долг од 14,8 милиони евра и Општина Тетово со 14 милиони евра; во првата петорка се уште Општина Сарај (4,2 милиони евра), Општина Карпош (4,1 милион евра) и Општина Кисела Вода (3,9 милиони евра).

Според Програмата за економски реформи 2025–2027, планиран е континуиран раст на трансферите од државата кон општините: за годинава е предвиден износ од 669 милиони евра, а во 2027 година 716 милиони евра. „Растот на достасаните обврски укажува на потенцијален ‘морален хазард’ бидејќи централната власт често интервенира за нивно сервисирање, што ја поткопува долгорочната фискална дисциплина и создава очекување дека идните обврски ќе бидат покриени од други нивоа на власт“, анализира „Фајненс тинк“.

Фото: прес-материјал од настанот