Митровденските задушници: што да испочитувате пред и на гробиштата

Оваа сабота, 7 ноември, православните верници ќе ја одбележат Митровденската или есенската задушница – помен што претходи на празникот на свети великомаченик Димитриј. Тоа е еден од трите најзначајни денови во црковниот календар посветени на молитвеното сеќавање на починатите.

Денот обично започнува во црквата со света литургија и парастос. Верниците можат да предадат ливчиња со имиња на своите починати за свештениците да ги споменат во молитвите. По богослужбата следува посета на гробиштата: палат свеќи, се уредуваат гробовите и се повикува свештеник да одржи помен и да ги окади гробовите.

Доколку поради оддалеченост или здравствени причини не е можно да се посети гробот, доволно е да се отиде во најблиската црква, да се запали свеќа и да се помолиме за упокоените — суштината е во молитвата и сеќавањето.

Три симболи со посебно значење

На задушниците централно место имаат три предмети:

• Варена пченица (коливо) — симболизира воскресението и вечниот живот, потсетувајќи на Христовите зборови за семето кое мора да умре за да донесе нов плод.
• Црно вино — се прелева преку житото за време на поменот и симболизира божјото милосрдие и Христовата жртва.
• Свеќа — ја претставува светлината на Христос и верата во вечниот живот; нејзиното горење е израз на молитва за покој на душата.

Познат народен обичај е делењето храна на гробиштата како дело на милосрђе и израз на почит. Домаќините обично нудат со зборовите „За покој на душата“, а оние што прифаќаат одговараат со „Бог да му ја прости душата“.

Почетокот на Митровденската задушница води кон Русија: по победата над Татарите во 1380 година кнезот Димитриј Донски побарал од преподобниот Сергиј Радонешки да се отслужи помен за паднатите војници на саботата пред празникот на свети Димитриј, неговиот небесен покровител. Подоцна поменот прераснал во ден за сите упокоени и се проширил по словенските православни цркви, меѓу кои и Македонската православна црква.

Во 2026 година трите главни задушници се: зимската (месна) задушница на 14 февруари, летната (духовденска) задушница на 30 мај и Митровденската задушница на 7 ноември. Во православната традиција задушниците секогаш се во сабота — затоа што саботата е посветена на споменот на упокоените (на Велика Сабота Христос лежеше во гробот). Помнините почнуваат во црквата со литургија и парастос и продолжуваат со молитви и дела на милосрдие пред гробовите.

Фото: Илустрација (АИ)