МОН ја врати програмата за сексуално образование под ново име, избришани „род“ и „контрацепција"

Министерството за образование ја врати изборната програма позната како Сеопфатно сексуално образование (ССО), но под нов наслов и со избришани поединечни поими.

Бирото за развој на образованието го преработи текстот и го објави под насловот „Здравје и заштита на здравјето“. Вкупниот број часови и теми остануваат исти, но од програмата се отстранети неколку термини, меѓу кои „род“ и „контрацепција“.

Критики од црквата, повлекување и повраток

Програмата за ССО беше повлечена на почетокот на септември, по јавното писмо на Епископот Јаков Стобиски во кое ја критикуваше министерката за образование Весна Јаневска за односот кон поимот „род“ и побара нејзино повлекување. Министерката, по повлекувањето, изјави дека програмата ја повлекла за "длабока ревизија по барање на јавноста"; во гостувањето на МРТ1 на 17.9.2026 година таа рече: "Лично ја прочитав. Не гледам ништо спорно. Но, побарав од бирото да направи стручна ревизија, заедно со стручни тела и стручњаци од Македонија, да ја погледнат уште еднаш програмата и да кажат свое мислење. Побарав тоа да биде брзо направено за да можеме да ја вратиме програмата повторно."

И покрај ставот на министерката дека нема ништо спорно, Бирото ја измени формулацијата и го смени насловот. Од министерството велат дека промените ги направиле по препораки од стручни лица, а не поради притисок од верски заедници.

Случајот со наставната програма се вклопува во поширок контекст на кооперација или преклопување меѓу конзервативни движења, верски актери и државни институции. Снимки и пропаганден материјал од летото прикажуваат т.н. „дрил камп“ во Маврово, каде млади лица, дел од нив малолетни, вежбале самоодбрана, бокс, кардио и други вежби.

Во материјалите за камповите стои дека настанот бил поддржан од Единицата за брзо распоредување при Министерството за внатрешни работи и од еден манастир кој е дел од Македонската православна црква – Охридска архиепископија. Организатор е група наречена „Патриотско друштво“, која има профили на социјални мрежи и веб‑страница, но не се појавува како регистрирано правно лице во Централниот регистар; доменот е регистриран преку фирма од Делавер, САД.

Од Министерството за внатрешни работи одговорија: "Единицата за брзо распоредување не поддржува, не организира и не учествува во активности од ваков вид, организирани од надворешни организации, ниту дава согласност за користење на нејзиното име, лого или институционално реноме за нивно промовирање без претходно одобрение. Секое евентуално неовластено користење на името, логото или угледот на Единицата ќе биде разгледано во рамките на надлежностите на Министерството за внатрешни работи, согласно важечките прописи и утврдените процедури." За улогата на видливи припадници на редовна полиција во дел од снимките, од МВР одговорија дека "Од страна на полициски службеници при вршење обиколка на подрачјето кај манастирот Св. Никола забележани се лица, извршен е разговор со нив, при што појасниле дека имаат спортски активности со инструктор по бокс. Воедно, лицата беа во спортска облека без обележја."

Од Македонската православна црква – Охридска архиепископија порачаа: "Светиот Синод нема донесено одлука, ниту има дадено препорака со која свештеник или монах би бил упатен да учествува во настаните организирани од посоченото здружение, да остварува средби со неговите претставници или да им дава совети во врска со нивните активности." Тие додадоа дека во однос на присуството на одредени клирици потребно е дополнително да се истражи дали тоа било со евентуален благослов на надлежните епархиски власти или пак станува збор за самостална одлука.

Набљудувачите предупредуваат дека ваквите преклопувања меѓу државни тела, неформални патриотски здруженија и црковни актери покренуваат прашања за секуларноста и за надзорот на активности кои вклучуваат млади и малолетни.

Фото: прес-материјал од настанот