Pensionistët rikthehen në punë në Maqedoninë e Veriut: pengesa dhe ndryshimet ligjore

Të pensionuarit në Maqedoninë e Veriut po kthehen në punë të paguar — kjo nuk është një lajm për një vend pune të vetëm, por një tendencë në rritje në tregun e punës. Punëdhënësit në rajon po i hapin dyert më shpesh personave të moshës së tretë, jo vetëm për shkak të mungesës së fuqisë punëtore, por edhe për vlerën e përvojës që ato sjellin.

Në shtetin fqinj Serbi, më shumë se 350,000 pensionistë janë aktivë në punë, dhe ky trend po fiton terren edhe te ne. Megjithatë, disa pensionistë maqedonas që biseduam theksuan një problem praktik: vështirësi në qasjen te informacionet për punësim.

“Ne dëshirojmë dhe jemi në gjendje të punojmë edhe disa orë, por thjesht nuk dimë ku të kërkojmë. Njoftimet e punës shpërndahen në internet dhe janë kryesisht për të rinj. Duhet një platformë e vetme, një aplikacion apo një shërbim i centralizuar — siç është praktikë në shumë vende evropiane të zhvilluara — ku në një vend të mblidhen të gjitha pozicionet e përshtatura për pensionistët. Kështu ne do të dimë lehtësisht cilat kompani kërkojnë staf me përvojën tonë,” thanë qytetarët e moshuar.

Çfarë solli ligji i ri që hyri në fuqi më 1 janar?

Pengesa kryesore juridike që më parë i shtynte shumë të punonin informalisht ose me kontrata shërbimi u ndryshua me Ligjin për Angazhimin e Punës, i cili hyri në fuqi më 1 janar të këtij viti. Sipas rregullave të mëparshme pensionistët mund të punonin me kontrata shërbimi dhe kontrata autoriale, ku punëdhënësit paguanin vetëm 10% taksë personale. Rregullimi i ri u mundëson pensionistëve të punojnë ligjërisht përkohësisht dhe sezonal, pa humbur pensionin tashmë të fituar.

Përfitimet kryesore përfshijnë marrjen vazhdimisht të pensionit ndërsa punon, dhe detyrimin e punëdhënësve për të paguar taksën personale si dhe kontributet për sigurimet pensionale dhe shëndetësore për çdo orë të punësuar. Ligji parashikon kufizime konkrete: deri në 120 ditë në vit për gastronomi, hotelieri dhe shërbime, dhe deri në 180 ditë për bujqësi. Procesi është thjeshtuar për bizneset përmes sistemeve dixhitale dhe aplikacioneve mobile për regjistrim dhe çregjistrim të shpejtë.

Presioni më i madh dhe mungesa e stafit vërehen te gastronomia, shërbimet, tregtia, sigurimi dhe bujqësia. Shumë punëdhënës thonë se punëtorët sezonalë të rinj shpesh emigrojnë drejt Kroacisë dhe Malit të Zi, duke lënë biznese vendase me deficit. Për disa pensionistë puna plotëson buxhetin familjar për shkak të rritjes së shpenzimeve, për të tjerët është mënyrë për të qëndruar aktivë, për të ruajtur rutinën dhe për të transmetuar përvojën tek brezat e rinj. Disa menaxherë raportojnë përvoja pozitive: të moshuarit janë të përgjegjshëm, kanë zakone të mira pune dhe i qasen detyrave me profesionalizëm.

Foto: Ilustracija (AI)