Пензионерските домови речиси полни, јавните без дневен престој, приватните под сомнение

Пензионерските домови во земјава се речиси исполнети до последното место, јавните установи за грижа не нудат дневен ниту полудневен престој, а приватните домови често се критикуваат за недоволен надзор — состојба што расте во значење додека населението старее.

Капацитетите, стандардите и контролата под лупа

Од Фондот за пензиско и инвалидско осигурување велат дека државните пензионерски домови практично работат со исполнет капацитет. „Фондот на пензиското и инвалидското осигурување на Северна Македонија управува со 14 пензионерски дома во кои има вкупно 380 стана. Тие се наоѓаат во Делчево, Виница, Гевгелија, Гостивар (два дома), Кочани, Крива Паланка, Куманово, Прилеп, Свети Николе и четири дома во Скопје – во Аеродром, Автокоманда, Ѓорче Петров и Чаир,“ велат од Фондот. Во моментов во овие домови живеат 375 лица, што значи дека слободни се само пет сместувачки единици.

За висината на кириите Фондот појаснува: „Цената на закупнината ја утврдува Управниот одбор на Фондот и се движи од 18 денари за метар квадратен за сместување во пензионерскиот дом во Свети Николе до 23 денари за метар квадратен за сместување во домовите во Скопје.“ Од институцијата додаваат и дека секоја година, зависно од расположливите финансиски средства, се реализираат основни и поголеми градежни зафати за подобрување на условите.

Претседателот на Партијата на пензионери, Илија Николовски, тврди дека состојбата на терен е многу полоша: „Состојбата на пензионерските и на старските домови е катастрофална. Со години не се реновираат како што треба, затворени се рестораните и аптеките што порано им беа достапни на станарите, а кај приватните домови за стари лица нема доволно контрола.“ Според него, државата не смее да се задоволи само со одржување на постојните објекти, туку мора значително повеќе да инвестира во нивна модернизација.

Од Министерството за социјална политика, демографија и млади велат дека во државата работат пет јавни установи за вонсемејна социјална заштита на стари лица: Геронтолошкиот завод „13 Ноември“ – Оддел „Мајка Тереза“ во Скопје, домовите „Зафир Сајто“ во Куманово, „Киро Крстески Платник“ во Прилеп, „Сју Рајдер“ во Битола и „Д-р Иван Влашки“ во Берово. Понатаму, „лиценцирани се уште 37 приватни установи што обезбедуваат сместување и грижа за старите лица,“ наведуваат од министерството.

Министерството признава дека јавните домови сè уште не нудат услуги кои се стандард во многу европски држави: „Во моментов јавните установи за вонсемејна социјална заштита на стари лица, покрај основната дејност, не обезбедуваат дополнителни услуги како што се дневен или полудневен престој.“ Како мерка за проширување на капацитетите, додаваат, секоја година се објавуваат јавни повици за поддршка до општините; како примери ги наведуваат проширувањето на домот „Д-р Иван Влашки“ во Берово, адаптацијата во Пробиштип и проекти во Кавадарци и Крива Паланка (претходниот ученички дом „Боро Менков“).

За надзорот Министерството посочува: „Инспекциската служба постојано врши редовни, вонредни и контролни инспекциски надзори врз установите за социјална заштита за стари лица, кои опфаќаат контрола на условите за работа и во јавните и во приватните домови.“ Сепак, здруженијата на пензионери бараат почести инспекции и поотворени извештаи.

Има и несогласувања во бројките: додека Фондот наведува 375 сместени лица, други податоци велат „Во пензионерските домови се сместени 368 лица, педесетина сè уште чекаат.“ Ова го илустрира предизвикот да се следи реалната моментална побарувачка. Долгорочното стареење на населението, иселувањето на младите и растот на самечките домаќинства го зголемуваат притисокот врз системот за институционална грижа — прашање е не само дали ќе има доволно места, туку дали нивните корисници ќе добијат достојни услови за живот.

Фото: прес-материјал од настанот