PISA 2025: Rënie e aftësive në lexim dhe matematikë, Gjermania në pozita më të ulëta

Rezultatet e vlerësimit PISA 2025, të publikuara më 8 shtator 2026, tregojnë një rënie të dukshme globale në aftësinë e të 15‑vjeçarëve për të aplikuar njohuritë e leximit dhe matematikës në situata reale. Mbi 760,000 nxënës në 91 vende dhe ekonomitë pjesëmarrëse morën pjesë në test.

Rënia është e gjerë. Midis 2015 dhe 2025, aftësitë e leximit ranë për 28 pikë mesatarisht në vendet e OECD‑it dhe për 16 pikë në vendet dhe ekonomitë e tjera pjesëmarrëse. Rezultatet e matematikës ranë me mesatarisht 22 pikë në OECD (në krahasim me një rënie prej 8 pikësh jashtë OECD), ndërsa shkencat — fokusi i ciklit 2025 — regjistruan një rënie prej 7 pikësh brenda OECD, me stabilitet të përgjithshëm në vende të tjera. Afërsisht një e treta e nxënësve në vendet e OECD klasifikohen si "performues të ulët": rreth 29 për qind e 15‑vjeçarëve kanë rezultate të ulëta në të tre fushat.

Ku janë më të mëdha humbjet

Leximi ka pësuar veçanërisht: në vendet e OECD mesatarisht rezultati i leximit është ulur me 25 pikë, dhe studimi vë në dukje se 20 pika prirej të korrespondojnë me rreth një vit mësimi, që sugjeron se shumë 15‑vjeçarë tani performojnë në nivelin që pritet nga 14‑vjeçarët. Rëniet më të mëdha të leximit në OECD u regjistruan në Islandë dhe Slloveni, ku performanca u ul për më shumë se 50 pikë.

Vetëm pesë juridiksione përmirësuan rezultatet e leximit: Katar (+11), Brunei Darussalam (+18), Kamboxhia (+26), Filipinet (+27) dhe Zambia (+50). Pozicionet e para në lexim mbeten të dominuara nga ekonomitë aziatike.

Variacioni midis shkollave paraqet shqetësim të madh: në dhjetë sisteme, përfshirë Gjermaninë, diferencat ndërmjet shkollave kontribuojnë të paktën 50% të variacionit total në performancë. Prezantuesit e gjetjeve paralajmëruan se kjo lloj ndarjeje akademike, kur kombinohet me sfondin social, thellon pabarazitë. "Ku një ndarje e tillë akademike kombinon me sfondin social, pabarazitë forcohen, krijohen xhepa të shkëlqimit dhe nuk sigurohen rezultate konsistente në të gjithë sistemin arsimor," thanë ata.

Gjermania shënjon përkeqësim krahasuar me ciklin e mëparshëm: midis 2022 dhe 2025, rezultatet gjermane ranë për 15 pikë në lexim, 11 pikë në matematikë dhe 7 pikë në shkencë. Në renditjen e 2025 Gjermania zë vendin e 23‑të në lexim (pak mbi mesataren e OECD), 26‑të në matematikë (nën mesatare) dhe 23‑të në shkencë (vetëm 2 pikë mbi mesataren e OECD). Studimi vë në dukje se disa shkolla gjermane duken të rezervuara për nxënës me performancë më të lartë, ndërsa të tjera përfshijnë një pjesë disproporcionale të atyre me arritje më të ulëta.

Të dhënat nuk ofrojnë një shpjegim të vetëm. Ndërsa mbylljet e shkollave gjatë pandemisë COVID‑19 mund të kenë ndikuar, nuk gjendet një lidhje e drejtëpërdrejtë midis kohëzgjatjes së mbylljeve dhe rezultateve të leximit. Rëniet afatgjata të vërejtura para pandemisë tregojnë probleme më të thella strukturore: shpërqendrimi dixhital, interesimi në rënie për leximin e librave dhe ndikimet direkte të inteligjencës artificiale. Për PISA 2025, mbi 40 për qind e nxënësve thanë se përdorin AI për të shkruar tekste për detyra shkollore një herë ose dy herë në javë, disa edhe çdo ditë; nxënësit që raportuan përdorim të chatbot‑eve me AI patën mesatarisht rezultate më të ulëta në shkencë sesa ata që nuk i përdorën.

Sfida para vendimmarrësve nuk është vetëm të rikuperojnë njohuritë e humbura, por edhe të përshtatin shkollat me një botë që ndryshon shpejt. Studimi thekson dhe rolin e prindërve: "Edhe diçka aq e thjeshtë sa pyetja ndaj fëmijëve se çfarë mësuan ose bënë në shkollë, rreth një herë në javë ose më shumë, lidhet me një rritje mesatare prej 26 pikësh në performancën shkencore, pasi është llogaritur statusi socio‑ekonomik." "Në përgjithësi, të dhënat tregojnë dobësi në mënyrën se si sistemet arsimore përshtaten me ndryshimet sociale, teknologjike dhe ekonomike."

Foto: material shtypi nga ngjarja