Претседателката го додели Орденот „8 Септември“ на петмина истакнати творци

Претседателката Гордана Сиљановска‑Давкова денеска, 8 септември 2026 година, во Вила „Водно“ им го додели Орденот „8 Септември“ на пет истакнати творци: Јордан Плевнеш и Раде Силјан, а постхумно на Џеват Гега, Мето Јовановски и Глигор Чемерски.

Во говорот на церемонијата претседателката рече дека, иако добитниците работеа во различни уметнички области — создаваа, истражуваа, преведуваа, играа и сликаа — зад тие различни форми на творештво стои заедничка трага што не исчезнува со завршувањето на едно дело, туку продолжува да живее преку оние што го читаат, гледаат, изучуваат и паметат.

Краток преглед на творештвата

За Јордан Плевнеш претседателката посочи дека е значаен автор чија литература и драматургија претставуваат начин на толкување на историјата, времето и човекот. Во неговото творештво Македонија е предочена како културен и идентитетски феномен — мозаик од култури и простор на историски и општествени пресврти. Сиљановска‑Давкова истакна дека неговиот богат книжевен и драматуршки опус бил изведуван на пет континенти, на повеќе од 50 јазици и во над 30 земји.

„Со одликувањето на Јордан Плевнеш го вреднуваме неговиот исклучителен творечки опус и придонесот кон македонската книжевност и драматургија, но и неговата умешност македонската реч да ја пренесе и да ја направи дел од меѓународната културна приказна“, рече Сиљановска‑Давкова.

За Раде Силјан претседателката рече дека преку поезијата, книжевната критика, есеистиката, антологичарската и издавачката дејност оставил значаен придонес во македонската култура, напомнувајќи на неговите бројни дела, признанија и долгогодишниот ангажман во издаваштвото, вклучително и основањето на „Матица македонска“.

„Ја вреднуваме неговата поезија, но и неговата работа врзана за поезијата, неговите книги, но и неговата долгогодишна грижа книжевното наследство да биде прочитано, зачувано и пренесено на идните генерации“, рече таа.

Сиљановска‑Давкова се осврна и на научниот придонес на Џеват Гега во проучувањето на албанската книжевност, јазикот, историјата и културата и неговите компаративни истражувања на македонската и албанската книжевност. Преку научната работа, наставата и преводите, Гега придонел за подобро разбирање на културните врски меѓу двете книжевности.

За Мето Јовановски претседателката го издвои неговиот долгогодишен придонес во театарот и филмот, неговите значајни улоги, награди и работата како професор и режисер. „Со неговото заминување во 2023 година, македонскиот театар и филм загубија голем актер, но зад него останаа улоги и остварувања што сведочат за едно значајно поглавје во македонската сценска и филмска уметност“, рече претседателката.

На крајот, таа го истакна и Глигор Чемерски како еден од најзначајните македонски уметници чијашто работа ги поврзува минатото и современоста. Посочи на неговата инспирација од македонското културно и историско наследство — од античката и средновековната уметност преку фрескописите до народната меморија — и на неговиот придонес преку сликарство, графики, мозаици, фрески и монументални дела во повеќе градови.

„Во неговите дела се среќаваат мотиви што припаѓаат на различни времиња и културни слоеви, но тие кај него не се само цитати од минатото, туку дел од едно ново уметничко читање на човекот, историјата и просторот во кој живееме“, вели таа.

Фото: прес-материјал од настанот