Rumen Radev e vendos çështjen maqedonase në programin qeveritar 2026–2030, afat maji 2030

Qeveria e kryeministrit Rumen Radev ka futur mosmarrëveshjen dypalëshe me Maqedoninë në programin e saj "Menaxhim 2026–2030", duke i caktuar një afat të qartë: maji i vitit 2030. Në kapitullin "Diplomaci aktive, parimore dhe përgjegjëse kombëtare" Maqedonia përmendet e para, çka tregon se Sofja e konsideron çështjen si një prioritet që do të ndiqet sistematikisht gjatë mandatit.

Formulimi lidh "marrëdhëniet e fqinjësisë së mirë" me Maqedoninë me përmbushjen e angazhimeve të marra dhe me, siç thuhet në dokument, "mbrojtjen reale të të drejtave të Bullgarëve" në vend, dhe i vendos këto kërkesa me afatin maj 2030. Kjo përputhet me qëndrimin zyrtar bullgar që nga 2022: përparimi varet nga zbatimi i obligimeve në kuadrin evropian.

Konteksti i BE-së është vendimtar. Këshilli Evropian vendosi në korrik 2022 që konferenca e radhës ndërqeveritare të mbahet vetëm pasi Maqedonia të realizojë ndryshimet kushtetuese të premtuara, përfshirë përfshirjen e Bullgarëve midis komuniteteve të njohura. Në përfundimet e dhjetorit 2025, Këshilli përsëriti se ndryshimet kushtetuese ende nuk janë përfunduar, dhe Komisioni Evropian në paketën e zgjerimit të vitit 2025 kërkoi po të njëjtat ndryshime.

Nga Shkupi, ministri i jashtëm Timcho Mucunski thotë se ekziston komunikim me Sofjen në nivele të ndryshme, por se në periudhën e fundit nuk ka biseda konkrete apo propozime që ta afronin palët. Qeveria e Maqedonisë kërkon një proces të parashikueshëm dhe dëshiron garanci që pas ndryshimit kushtetues nuk do të ketë kërkesa të reja dypalëshe.

Jo vetëm Kushtetuta: diplomaci publike, media dhe infrastrukturë

Programi i Radev shtrihet përtej çështjes kushtetuese. Ai parashikon mbështetje për organizatat e komuniteteve bullgare në Evropën Juglindore dhe një program për ngritjen e kapaciteteve të organizatave dhe mediave bullgare jashtë vendit, përfshirë masa kundër dezinformimit dhe asaj që Sofja e quajnë "ndikim mediatik i malicioz". Programi fokusohet edhe në diplomaci publike, kulturore dhe digjitale, fushata komunikimi dhe iniciativa ndërkombëtare për promovimin e prioritetet e politikës së jashtme bullgare.

Në të njëjtën kohë, programi përfshin projekte konkrete rajonale: ndërtimin e një pike të re kufitare Strumjani–Berovo deri në mars 2030, një lidhje autostradore drejt pikës së kalimit Gjueshevo me Maqedoninë dhe punë në lidhjen hekurudhore si pjesë e Korridorit 8. Këto linja infrastrukturore ofrojnë mundësi konkrete bashkëpunimi edhe pse çështjet politike dhe identitare mbeten të hapura.

Analistët vënë në dukje se strategjia e re më shumë institucionalizon politikën ekzistuese sesa e ndërpret atë. Një qendër evropiane e politikave pas fitores së Radevit vlerësoi se rreziku më i madh për Maqedoninë është vazhdimi dhe mundësisht forcimi i politikës aktuale bullgare. Qendra Polake për Studime Lindore argumenton se një zgjidhje thjesht dypalëshe pa ndërmjetësim të jashtëm është e pamundur: Sofja insiston në përmbushje të plotë të asaj që është rënë dakord, ndërsa Shkupi druhet se pas ndryshimeve kushtetuese mund të shfaqen kërkesa të reja. Ashtu siç theksojnë analistët, korniza e vitit 2022 lë hapësirë që çështjet dypalëshe të rikthehen gjatë bisedimeve për anëtarësim.

Ish-ambasadori Risto Nikovski vlerëson prerë se kjo është një strategji thellësisht e rrënjosur dhe e mbështetur nga institucione të mëdha kombëtare dhe, sipas tij, nga interesa të huaja. "Pika kyçe është se kjo nuk është vetëm politikë bullgare. Është një politikë bullgare dyqindvjeçare, por tani pas saj qëndron dikush tjetër. Sipas meje, këtu bëhet fjalë edhe për interesa absolute të Amerikës. Kush nuk e kupton këtë, nuk kupton asgjë. Çfarëdo që të bëjë Bullgaria, çfarëdo strategjie që të sajojë apo të imagjinojë, dhe cilitdo që ta vërë në vend të parë, Bullgaria nuk do ta ndryshojë politikën e vet ndaj Maqedonisë. Është politika e partive, dhe e të gjitha partive. Është politika e Qeverisë, politika e Akademisë Bullgare të Shkencave dhe politika e Institutit Shkencor Maqedonas, i cili është një nga aktorët kryesorë për çështjet maqedonase. Këtu nuk ka asnjë dilemë dhe nuk duhet të mashtrohemi."

Nikovski shton: "Kjo është strategjia përfundimtare bullgare. Ajo nuk do të ndryshojë për të paktën 50, e ndoshta 100 vitet e ardhshme. Dhe më e keqja, pas Sofjes qëndron Brukseli. Brukseli na tha se problemi ynë është ndryshimi i Kushtetutës, por problemi ynë i vërtetë është Korniza e Negociatave. Me një Kornizë të tillë të Negociatave, Maqedonia kurrë, e pohoj kurrë, nuk do të bëhet anëtare e Bashkimit." Ai është po aq i qartë për mundësinë që Rumen Radev të bëjë një kthesë të papritur: "Nuk ka asnjë shans teorik që Radev të bëjë diçka të paparashikueshme. Ai është mbartësi i politikës bullgare ndaj Maqedonisë, ose, popullisht thënë, menaxheri i saj në vitet e fundit. Kjo ishte edhe si president, dhe tani edhe më shumë si kryeministër. Ndryshime nuk duhet të presim. Është absolutisht jashtëzakonisht naive të presim që ai ta ndryshojë atë politikë."

Ndërkaq, si pjesë e lëvizjeve diplomatike, është emëruar diplomati Krum Efremov si ambasadori i ri i Maqedonisë në Bullgari — post që do të marrë rëndësi nëse rifillojnë bisedimet dypalëshe.

Foto: EPA-EFE/IAN LANGSDON / POOL