Riparimi i shtëpisë së Alikarit në Veles u ndal — mungon inxhinieri struktural

Shtëpia e Alikarit në Veles ende nuk ka marrë punimet e premtuara për riparim — një vit pasi u hoqën skelat dhe puna u ndalua. Fillimisht u bënë ndërhyrje të brendshme, u riparua çatia dhe u forcuan muret, ndërsa skelat që qëndruan dy vjet u hoqën, por rindërtimi nuk është rifilluar.

Pronari, Pane Apasiev, i cili jetonte në shtëpi me gruan e tij, vdiq këtë verë pa e parë rikonstruksionin. Gjatë jetës ai ankohej për vonesat; Pane Apasiev tha: "Ndërkohë që ne ishim financiarisht të fuqishëm, kërkonim leje për t'i riparuar, nuk e merrnim, pastaj shteti për vite të tëra premtonte dhe asgjë nuk ndodhte." Djali i tij, Dimitar Apasiev, është deputet dhe kreu i partisë Levica.

Shtëpia e Alikarit është shembull i arkitekturës së vjetër të Velesit. Sipas dokumenteve, ndërtimi daton nga gjysma e shekullit XIX; fillimisht ishte shtëpi e beut, më pas u blerë nga kopshtari Alikara dhe më vonë nga familja Apasiev. Ajo ndodhet pranë bërthamës së vjetër të qytetit, të njohur si Varnalijte, ku edhe shtëpitë e tjera tradicionale janë në gjendje të keqe; njëra prej tyre u përfshi nga zjarri në dhjetor 2019 dhe premtimi për rindërtim nuk është realizuar shtatë vjet më vonë.

Puna u ndal për shkak të mungesës së personelit të kualifikuar

Shoqëritë e fondeve janë miratuar, por punimet fizike nuk po kryhen. Vitin e kaluar Ministria e Kulturës miratoi 4 milionë denarë (rreth 65.000 euro) për riparimin. Në 2024 u ndanë 1.2 milionë denarë (rreth 20.000 euro), por atë vit nuk u bë asnjë riparim.

Qendra Kombëtare e Konservimit (QKK) thotë se ndalesa është "ekskluzivisht për shkak të mungesës alarmante të personelit të kualifikuar në mbrojtjen e trashëgimisë kulturore, veçanërisht në trashëgiminë e paluajtshme dhe objektet sipas qëllimit." Në një përgjigje me shkrim, Aleksandar Jordanovski, drejtor i QKK-së, shpjegoi arsyet teknike dhe mungesën e stafit:

"Konkretisht, për objektin në fjalë, gjatë kryerjes së punimeve konservuese-restauruese në vitin 2025 u konstatua se Projekti Themelor duhet të plotësohet me elemente konstruktiv-statike, të cilat nuk ishin të dukshme gjatë projektimit. Inxhinieri i fundit ndërtim-statist në Qendrën Kombëtare të Konservimit, i specializuar për objekte me rëndësi kulturo-historike, u pensionua rreth dhjetë vjet më parë. Në vitin 2018 Qendra Kombëtare e Konservimit punësoi një inxhinier ndërtim-statist, por deri më sot nuk ka treguar asnjë aftësi për pozicionin e lartpërgjegjshëm që i takon. Që atëherë, institucioni këtë boshllëk e mbush me bashkëpunëtorë të jashtëm, të cilët, gjithashtu, janë personel jashtëzakonisht i pakët. Pas ndalimit të punimeve në objekt gjatë vitit 2025 nga mbikëqyrja konservuese, institucioni kombëtar kërkoi ndihmë nga bashkëpunëtorë të jashtëm të profilit përkatës, por për shkak të ngarkesës së tyre për shkak të numrit të vogël në vend, përkushtimi në lidhje me objektin në fjalë do të përfundohet deri në fund të shtatorit, ose fillimit të tetorit 2026, pas së cilës Qendra do të mund të vazhdojë me obligimet ndaj këtij objekti në përputhje me normativat e parashikuara në Ligjin për Mbrojtjen e Trashëgimisë Kulturore," shkroi Jordanovski.

Jordanovski shtoi se për këtë problem ai alarmoi menjëherë pas marrjes së detyrës në korrik 2025, dhe se gjatë vizitës së ministrit të Kulturës, Sedat Sulejmani, në fillim të këtij muaji, çështja u vendos si prioritet.

Përveç shtëpisë së Alikarit, shtëpitë pranë Varnalijte mbeten pa riparim. Tre shtëpitë e mbetura janë në gjendje të keqe dhe pronarët nuk guxojnë të ndërmarrin intervenime sepse objektet janë të mbrojtura si trashëgimi kulturore.

Foto: SDK.MK)