Швајцарските пензионери ќе добијат 13-та пензија — колку чини и дали Македонија треба да ја воведе?
Првата исплата е закажана за 1 декември 2026; прашањето за финансирање и предлогот за зголемување на ДДВ остануваат контроверзни.
Граѓаните на Швајцарија на референдум во март 2024 година со 58,2 отсто од гласовите ја поддржаа идејата за 13-та пензија, при што првата исплата од системот за старосно и семејно осигурување е закажана за 1 декември 2026 година. Сепак, прашањето кој ќе ги покрие трошоците останува отворено.
Колку ќе чини и како да се најдат пари
Сојузниот завод за социјално осигурување (BSV) проценува дека почетната годишна цена на дополнителната пензија ќе изнесува околу 4 милијарди швајцарски франци (околу 4,3 милијарди евра), со долгорочна тенденција да порасне на околу 5 милијарди франци (околу 5,4 милијарди евра). За да се финансира ова, швајцарскиот парламент предлага зголемување на стапката на ДДВ од 8,1 на 8,5 проценти, со планирано стапување во сила во 2028 година.
За предлогот за зголемување на ДДВ-то ќе се гласа на нов референдум закажан за 29 ноември 2026 година. Анкетите ја прикажуваат поделбата меѓу граѓаните: 49 отсто се против, 46 отсто се за, а 5 отсто се неодлучни.
Појавија се и лица и организации што предлагаат алтернативи. Фондацијата Fondation Chance 13 повикува побогатите пензионери да се откажат од 13-тата пензија и тие средства да ги насочат кон хуманитарни цели, како борба против старосната сиромаштија и поддршка на образованието. Според нивните пресметки, доколку околу една четвртина од пензионерите донираат, би можеле да се соберат приближно една милијарда франци за општествени проекти.
Овие швајцарски случувања отвораат прашање и за Македонија: дали во нашите услови би била изведлива 13-та пензија како годишен или божиќен бонус? Идејата има јасна емоционална привлечност, но бара конкретен механизам за финансирање и јасни критериуми за право на исплата.
Дискусијата во Македонија треба да ги опфати можните извори на финансирање (општиот буџет, временско зголемување на даноци или ДДВ, таргетирани исплати само за најниските пензии) и административните предизвици при исплатата. Секоја опција има свои компромиси помеѓу политичката прифатливост, фискалната одржливост и големината на бенефитот за пензионерите.
Фото: Илустрација (АИ)
