Шведски избори: тесна трка и можен прв влез на Шведските демократи во владата

Гласачите во Шведска денеска излегуваат на парламентарни избори во исклучително тесна трка — левиот и десниот блок се разделени со околу 0,3 процентни поени, а исходот може да доведе до историско прво директно вклучување на Шведските демократи во составот на владата.

Клучни бројки и очекувана излезност

Право на глас имаат рекордни 8.046.725 гласачи — првпат повеќе од осум милиони — и излезноста се очекува повторно да биде многу висока, на ниво од околу 84,2 проценти како на претходните избори. Првичните резултати се очекуваат вечерта, но процесот на формирање влада може да потрае со недели или со месеци.

Левиот блок го предводи Магдалена Андерсон, која се обидува по четири години во опозиција да се врати на премиерската функција. Нејзин главен ривал е актуелниот премиер Улф Кристерсон, лидер на Умерените, кој ја предводи сегашната десничарска малцинска влада.

Актуелната власт е коалиција меѓу Умерените, Христијанските демократи и Либералите која формално не ги вклучува Шведските демократи (СД), но директно зависи од нивната поддршка преку таканаречениот Договор од Тидо. Таа коалиција сега контролира 176 од вкупно 349 пратенички места во Риксдагот — односно тенко мнозинство од само еден мандат.

Кристерсон во оваа кампања им ги ветил министерските позиции на Шведските демократи доколку десниот блок победи. Според анкетите, СД освојува околу 19 проценти од гласовите, а лидерот Џими Окешон отворено бара директно учество во власта. Партијата, која има неонацистички корени, во 2025 година се извини за своите порано неонацистички и антисемитски ставови, но и натаму застапува радикални мерки — укинување на дозволите за постојан престој, дополнително намалување на миграцијата и законски одредби против таканареченото „антишведско" однесување.

Клучните теми во кампањата се имиграцијата, криминалот и прашањето „што е Шведска“. Интересно е дека и самата Андерсон и Социјалдемократите во последниве години се придвижиле надесно по овие прашања, па гласачите често избираат повеќе по темпото и стилот на спроведување на реформите отколку по две сосема спротивставени визии. Пречка може да биде изборниот праг од 4 проценти национално (или 12 проценти во една изборна единица). Либералите, партнер на Кристерсон, се движат околу прагот (помеѓу 2 и 4,3 проценти); доколку не го поминат, десниот блок може да изгуби скапоцени мандати, што би можело да ја промени крајната распределба. Од вкупниот број гласачи, 483.182 се млади кои гласаат првпат, а околу 227.000 се Швеѓани што живеат во странство.

Победа на десницата и влез на СД во владата би значело голем пресврт за Шведска — земја долго сметана за општествен и морален ориентир во ЕУ за човекови права и мултикултурализам — и би ја приближило кон сценаријата видени во Италија, Холандија и Унгарија, со последици и за обидите на Брисел да создаде заедничка миграциска политика.

Фото: прес-материјал од настанот