Скопје предлага катастар на оџаци и 100 електрични автобуси во нацрт‑планот за воздух

Градот Скопје ги презентираше Нацрт-планот за подобрување на квалитетот на воздухот со предлогот да се изработи катастар на оџаци, набавка на 100 електрични автобуси и низа краткорочни и долгорочни мерки што треба да ги намалат емисиите во периодот 2027–2031 година.

Мерки за домаќинства, сообраќај и индустрија

Документот, подготвен на дигитална платформа и датиран на 11 ноември 2026 година, се темели на податоците од Државниот автоматски мониторинг систем за квалитет на амбиентниот воздух и на информации од платформи како IQAir. Во анализата се вели дека концентрациите на ПМ10 и ПМ2,5 во Скопје редовно ги надминуваат дозволените вредности, но и дека обемот на загадувањето е намален за меѓу 40 и 50 проценти од 2015 година до денес.

Утринските мерни вредности што ги објави Министерството за животна средина и просторно планирање и IQAir покажуваат зголемено загадување во повеќе градови: Струмица регистрираше индекс од 115 AQI (нездраво за чувствителните групи), а Скопје има просек околу 85 AQI, при што ПМ2.5 честичките се најголеми загадувачи.

За домаќинствата нацрт‑планот предлага проширување на системот за централно греење, замена на печките на дрва и субвенции за соларни системи и топлински пумпи. Во делот на сообраќајот се согледува потреба од набавка на 100 електрични автобуси, воведување зона со ниски емисии во централното градско подрачје, имплементација на брз автобуски превоз (БРТ) и проширување на велосипедската мрежа.

За индустријата се предвидени засилени контроли и поттикнување на примената на најдобрите достапни технологии, како и долгорочни инвестиции во системи за компостирање на органски отпад, проширување на мониторинг-мрежата и когенеративни гасни централи. Краткорочните чекори вклучуваат почесто миење на улиците, превенција од пожари, контрола на прашината од градилиштата и редовно чистење на оџаците.

Екологистите оценија дека документот може да послужи како добра основа, но посочуваат дека треба да се усогласи со новите закони за квалитет на воздухот и за индустриски емисии и со националните плански документи. Граѓанската иницијатива "Зелен хуман град" реагираше дека во планот се користени застарени податоци и дека нема доволно вклучување на советниците и јавноста, при што побара повеќе транспарентност и институционални постапки поврзани со индустриските капацитети.

Во документот се потсетува и на јавно-здравните последици: Северна Македонија беше високо рангирана во Европа по средно‑годишна изложеност на ПМ2.5 во 2019–2021 година (30.3 μg/m3), а високите вредности на аерозагадувањето се поврзуваат со илјадници предвремени смртни случаи и со сериозни здравствени ризици за деца.

Фото: прес-материјал од настанот