Собранието го усвои Законот за јавни набавки — остануваат повисоките прагови и наплатата за пристап

Со 63 гласа „за“ и 20 „против“, Собранието ги усвои измените на Законот за јавни набавки, откако претходно беше отстранет членот 13 од предлогот поради што претседателката на државата не го потпиша указот за прогласување.

Спорни решенија и поделеност меѓу пратениците

Претседателот на Собранието Африм Гаши рече дека согласно член 75 став 3 од Уставот, откако Собранието го усвои законот со мнозинство гласови од вкупниот број пратеници, претседателката на државата е должна да го потпише указот за негово прогласување.

Пратениците од опозицијата обвинија дека со донесените решенија се намалува транспарентноста и се зголемува ризикот од корупција. Координаторот на пратеничката група на СДСМ, Оливер Спасовски, во процедурална реакција оцени дека ваквиот расплет бил очекуван начин за брзо протурање на законот, истакнувајќи дека остануваат многу покрупни проблеми од бришаниот член.

Спасовски рече: "За мене многу поважни беа другите членови што се менуваат – сумата за јавни набавки во четири очи, укинувањето на согласноста што требаше да се добие од Бирото за јавни набавки при спроведување набавки по скратена постапка, што е најважната работа во делот на транспарентноста. Се укинува и бесплатниот увид – ако не платите, не можете да ги добиете податоците од јавните набавки, ниту новинарите, ниту невладините организации, ниту кој било друг",

Во јавноста се спомнува бран амандмани по ветото: во текстот е наведено дека биле поднесени 2 158 амандмани, додека Спасовски потсети дека СДСМ и коалицијата поднеле 2 100 амандмани со намера да го спречат носењето на законот.

Пратеникот Миле Цеков предупреди на конкретни последици за пристапот до правда и контрола: минатата година преку јавни набавки биле потрошени 1,6 милијарди евра, рече тој, повикувајќи се на Извештајот на Европската комисија и на забелешките за корупциски ризици од Центарот за граѓански комуникации (ЦГК). Тој укажа дека во член 15 надоместокот за жалбена постапка се зголемува од 200 на 600 евра и дека во член 3 се воведува надоместок за пристап и користење јавни податоци во формат погоден за обработка, кои досега беа бесплатни.

Цеков рече: "Се прашувам дали овие измени се прават за да има поголема конкуренција и транспарентност или помала контрола врз трошењето на јавните пари". Тој додаде дека во член 2 се зголемува лимитот за набавки без тендер од 5 000 на 10 000 евра, со што еден функционер би можел да потроши до 50 000 евра годишно без спроведување јавна набавка.

Пратеничката Илире Даути упати слични критики, предупредувајќи дека зголемувањето на праговите за малите набавки го намалува контролниот филтер врз трошењето на парите на граѓаните. "Другиот проблем е што секој што сака повеќе податоци во врска со јавните набавки ќе треба да плати одреден износ, што со сигурност ја отежнува работата и контролата. Овие прашања се адресирани и во Извештајот на Европската комисија, а она што е предложено е во директна спротивност со барањата на ЕК", оцени таа, додавајќи дека е неприфатливо ваков закон да се носи набрзина.

Од мнозинството, при гласањето за бришење на членот 13, Бојан Стојановски (ВМРО-ДПМНЕ) рече дека со тој потег ги прифаќаат забелешките на претседателката и дека законот може да биде усвоен за да се олесни системот и да биде попрактичен и позаконски. Поддржувачите од мнозинството истакнаа дека измените се дел од Реформската агенда и треба да воведат дигитални алатки и вештачка интелигенција со цел да се намалат ризиците од корупција и злоупотреби.

Претседателката Гордана Сиљановска-Давкова на 2 ноември го извести Собранието дека нема да го потпише указот за прогласување на измените усвоени на 26 октомври, наведувајќи дека одлуката ја донела по внимателна анализа и консултации со експерти. Таа ја оспори формулацијата во член 13 што ја менува регулацијата на мандатите на претседателот и членовите на Државната комисија за жалби по јавни набавки — досегашниот модел предвидуваше именување за период од пет години со право на уште еден избор (две мандати, односно до десет години), додека новата фраза "со право на повторно именување" според неа не поставува јасна граница и остава простор за арбитрарно толкување, вклучително и можност за неограничен број реизбори.

Откако Собранието го усвои амандманот за бришење на член 13, законот сега оди кај претседателката за потпишување согласно уставната одредба што ја посочи претседателот на Собранието.

Фото: Принтскрин од гласањето за законот за изменување и дополнува