Србија: вонредни парламентарни избори на 25 октомври

В недела, на 25 октомври, во Србија се одржуваат вонредни парламентарни избори — третите национални избори во последните пет години — во кампања оформена од повеќемесечни антивладини протести по уривањето на настрешницата на Железничката станица во Нови Сад во ноември 2024, при што загинаа 16 лица.

Клучни бројки

Според пописот од 2022 година, во Србија има 6 647 003 жители. Републичката изборна комисија (РИК) објави дека право на глас имаат 6 450 523 граѓани — околу 50 илјади помалку отколку на изборите во декември 2023 година.

Гласањето ќе се одвива на 8 392 избирачки места, од кои 93 се во странство. Работното време на избирачките места е од 7:00 до 20:00 часот по средноевропско време. Иако бројот на регистрирани гласачи во странство е рекорден и речиси трипати поголем отколку на последните избори, владата, без јавна објаснување, одби да отвори избирачки места во десетици градови каде тие претходно беа достапни — меѓу нив Букурешт, Софија, Солун, како и Ванкувер, Грац и Истанбул.

Во трката учествуваат 18 листи со вкупно 2 418 кандидати кои се борат за 250 пратенички места. Листите треба да освојат најмалку три отсто од гласовите за да влезат во парламентот; за деветте листи на малцинствата важи повисок степен на отстапка, односно понизок праг за влез.

Овие избори се сметаат за најголем тест за 14- годишното владеење на Александар Вучиќ, кој во септември поднесе оставка од претседателската функција за да ја предводи листата на владејачката Српска напредна партија (СНС). Јавноста е делумно поделена помеѓу листата на СНС и Студентската листа, која произлезе од протестите по трагедијата во Нови Сад.

Набљудувањето е опсежно: РИК регистрирал 26 домашни здруженија со повеќе од 15 000 набљудувачи, како и 57 странски организации што испраќаат повеќе од 600 набљудувачи. Домашни организации со голем број набљудувачи се Крени-промени, МИМ, ИТ блокада, Црта, Чувари на победата и Граѓани на стража; ЦЕСИД ќе има помеѓу 500 и 1 000 набљудувачи. Меѓународни мисии кои ги следат изборите вклучуваат Канцеларијата на ОБСЕ за демократски институции и човекови права (ОДИХР), Европскиот парламент, Парламентарното собрание на Советот на Европа и мисии на ОБСЕ.

И покрај тврдењата на властите дека избирачкиот список е најажурен досега, истражување покажа дека повеќе од 500 000 луѓе ќе можат да гласаат иако во списоците нема прецизно регистрирана адреса. Ова предизвикува прашања за точноста на списоците во период кога домашни и меѓународни набљудувачи предупредуваат за можни злоупотреби и недоследности. ОДИХР во својата предизборна проценка констатира дека изборниот процес се одвива во услови на долготрајна политичка криза и поларизација, додека ЦРТА предупреди за ограничувања на слободите и продлабочување на нееднаквоста меѓу учесниците во трката.

Фото: прес-материјал од настанот