Светската банка: економскиот раст на Западен Балкан ќе забрза во 2026

Светската банка во новиот Редовен економски извештај за Западен Балкан објавен денеска прогнозира дека економскиот раст на регионот ќе забрза во 2026 година и ќе се зацврсти во 2027, пред сè поддржан од потрошувачката и инвестициите. Извештајот додава дека економиите во регионот покажале отпорност на надворешни шокови и се приближуваат кон просечните нивоа во Европската унија.

Просечниот раст за Албанија, Босна и Херцеговина, Косово, Црна Гора, Северна Македонија и Србија е проектиран на 3,1 процент во 2026 година, односно наспроти 2,6 проценти во 2025 година. За 2027 година се предвидува раст од 3,4 проценти, што би останало на исто ниво и во 2028 година.

„Во време на зголемена геополитичка неизвесност и слаб раст меѓу клучните трговски партнери, Западен Балкан повторно покажа економска отпорност. Но, само издржливоста не е доволна за регионот да се приближи кон просечните приходи на Европската унија или да создаде квалитетни работни места што им се потребни на луѓето. Работните места доаѓаат од динамичните приватни сектори, а следната фаза на раст бара ефикасна, предвидлива регулација и отстранување на трговските бариери, не само на границата туку и зад неа“, рече Сјаочинг Ју, директор на Светската банка за Западен Балкан.

Извештајот посочува дека последователните рунди на либерализација на царините ја зголемиле интеграцијата на Западен Балкан во глобалната трговија: трговијата со стоки и услуги достигна 107 проценти од регионалниот БДП во 2025 година, над просекот на ЕУ од 90 проценти, а извозот на услуги порасна четирикратно во периодот 2010–2025 година. Следната генерација реформи, според извештајот, треба да им овозможи на фирмите да го искористат пристапот до пазарот попотполно и поиздржливо преку намалување на трошоците „зад границата“.

Колку чини заостанатата регулатива и што може да се добие

Просечните тарифи на сите увезени стоки во Западен Балкан се околу 6 проценти, но нетарифните мерки додаваат уште приближно 10 проценти на трошоците за увоз. Во некои агро‑прехрамбени сектори вкупните дополнителни трошоци надминуваат 20 проценти. Ограничувањата за прекугранични услуги се проценети на околу 29 проценти. Симулациите во извештајот покажуваат дека отстранувањето на половина од преостанатите пречки за увоз — како барања за лиценцирање и овластување, повторени инспекции, процедури за сертификација и правила за локално присуство — би можело да го зголеми БДП до 12,5 проценти на среден рок.

Поголемите трошоци за увоз исто така ги отежнуваат настапите на извозните фирми и нивното останување на странските пазари. Само околу една третина од новите извозни претпријатија преживуваат првата година, а само 1 до 4 проценти ја достигнуваат петтата година. Тоа е клучно за вработувањата, бидејќи трговските фирми вработуваат големо мнозинство од работниците во преработувачката индустрија, обично се поголеми и плаќаат повеќе од фирмите што работат само на домашниот пазар.

За да се претвори подобриот пристап до пазари во трајни работни места и повисоки приходи, извештајот ги повикува креаторите на политики да се фокусираат на подобра — а не само помала — регулатива: поедноставување и дигитализација на процедурите, примена на инспекции базирани на ризик, признавање на usогласени стандарди и квалификации, и зачувување на заштитните мерки кои служат легитимни јавни цели.

Фото: прес-материјал од настанот