УНИЦЕФ: Секој петти тинејџер бил жртва на сексуално вознемирување на интернет

Нов извештај на УНИЦЕФ, во известување од 3 септември 2026 година, укажува дека секој петти адолесцент на возраст од 12 до 17 години во претходните 12 месеци доживеал некаков облик на сексуално вознемирување или напад во дигиталниот простор. Истражувањето ги опфаќа околу 21.000 млади корисници на интернет во 21 држава.

Авторите нагласуваат дека ваквите инциденти „Често започнува без никакво предупредување“, додавајќи дека од разговор често се преминува „кон присила, а од присила кон стапица.”

Наспроти широко распространетото уверување дека напаѓачите се непознати, само 16 проценти од случаите вклучувале целосно непознати профили. Во 57 проценти од случаите сторителите биле претходно познати на жртвата — пријатели, членови на семејството или романтични партнери — додека во 27 проценти испитаниците не можеле да утврдат кој стоел зад профилите. Сторителите може да бидат и возрасни и малолетни, а во многу случаи злоупотребите се продолжуваат и во реалниот живот.

Каде најчесто се случуваат нападите

Големите социјални платформи биле главна влезна точка: 60 проценти од сите пријавени случаи се случиле преку социјални мрежи и сервиси за пораки, при што најчесто се споменувани Facebook, WhatsApp и Instagram, а потоа Snapchat, TikTok и YouTube. Дополнително, 14 проценти од испитаниците посочиле дека нападите се случиле во онлајн видеоигри, кои често нудат директни канали за комуникација помеѓу корисниците.

Емоционалната цена е голема и молкот е чест: 41 процент од младите кои биле вознемирени никому не кажале за тоа. Ониe што побарале поддршка најчесто се довериле на пријатели, браќа и сестри или на своите мајки. Извештајот исто така предупредува на нови ризици, вклучувајќи содржини генерирани со вештачка интелигенција („дипфејк“) и трендови на платформите кои нормализираат ризично однесување.

Податоците се базираат на анкети спроведени во 2020–2021 година во Етиопија, Индонезија, Камбоџа, Кенија, Малезија, Мозамбик, Намибија, Филипини, Танзанија, Тајланд, Уганда и Виетнам, надополнети со нови податоци од Ерменија, Бразил, Колумбија, Доминиканската Република, Мексико, Црна Гора, Северна Македонија, Пакистан и Србија. Истражувањето вклучува и подолги интервјуа со 100 млади лица кои во детството биле жртви на злоупотреба.

УНИЦЕФ ги повикува владите, технолошките компании и други релевантни чинители да преземат конкретни мерки: дизајнирање на платформите со повисоко ниво на безбедност и заштита на приватноста на малолетниците; заострување на националните регулативи и затворање на правните празнини; и воспоставување сигурни системи за пријавување и поддршка на младите жртви. Овој извештај ја засилува дебатата за ограничувања и можни забрани за користење социјални мрежи од страна на малолетниците.

Во прилог на наодите, истражувањето го споменува и неодамнешното судско-парично решение во САД во кое Meta се согласи да плати околу 14,3 милијарди евра и да воведе ограничување од максимум два часа дневно за сметки на малолетници и целосно блокирање во текот на ноќта. Наведени се и политички развоите: Австралија во декември 2025 стана прва земја со законска старосна граница од 16 години; Велика Британија планира слични правила од 2027; Франција усвои 15‑годишна граница која беше стопирана од Уставниот совет; а во Германија експертска комисија предложи постепен модел со проверки на возраст и построги обврски за платформите.

Фото: прес-материјал од настанот