Воздвижение на Чесниот Крст: есенски Крстовден на 27 септември

Православните верници во недела, на 27 септември, го одбележуваат празникот Воздвижение на Чесниот и Животворен Крст Господов — во народот познат како есенски Крстовден. Тоа е еден од значајните празници посветени на Крстот Христов и во многу семејства се слави како домашна слава.

Историја и народни обичаи

Празникот се врзува со два важни настани од црковната традиција: пронаоѓањето на Крстот во Јерусалим во времето на царот Константин Велики и неговата мајка света Елена, и подоцнежното враќање на Крстот во Јерусалим по периодот кога бил однесен во Персија.

Според преданието, света царица Елена во IV век отпатувала во Светата Земја и при ископувањата на Голгота биле најдени три крста. Ерусалимскиот патријарх Макариј помогнал да се утврди кој е Чесниот Крст — црковното предание раскажува дека допирот со еден од трите крста предизвикал чудо и тој бил подигнат за народот да му се поклони.

Во народната меморија останува и настанот од почетокот на VII век, кога Крстот бил однесен во Персија при персиското освојување на Јерусалим, а подоцна го вратил византискиот цар Ираклиј. Кога Ираклиј се обидел да го внесе Крстот облечен во раскошна царска облека, не можел да продолжи додека патријархот Захариј не го потсетил дека Христос го носел Крстот понижен; царот тогаш ја соблекол раскошната облека и го однел Крстот скромно.

Крстовден е ден на строг пост и молитва; според црковната традиција постот се почитува без разлика на денот од седмицата кога паѓа празникот. Во народот, пак, постои обичај да се јаде едноставна посна храна, а често се споменуваат лебот и грозјето.

Околу овој датум низ вековите се развиле и бројни народни обичаи поврзани со завршувањето на летото и подготовките за зимата. Во земјоделските средини се завршувале сезонските работи, се правеле пресметки со дневни работници, а домаќинствата почнувале да ги подготвуваат залихите за студените месеци. Посебно место има босилекот: традиционално се бере, се носи на осветување и осветениот босилек се чува како симбол на благослов и заштита.

Во народните верувања времето на Крстовден давало знаци за настапувачката зима — облачно означувало снежна зима, ведро небо студена и сува, тивок дожд најавувал поблага зима, а грмежите се толкувале како знак за плодна година. Ако ластовичките сѐ уште не заминале, верувале дека зимата нема да биде премногу сурова. Сепак, за православните христијани суштината е споменот на Христовата жртва: Крстовден е ден за молитва, покајание и пост.

Во народот името Крстовден се користи за два датума: есенскиот Крстовден, Воздвижението на Чесниот Крст, се празнува на 27 септември по граѓанскиот календар, а зимскиот Крстовден се одбележува на 18 јануари, ден пред Богојавление — Водици.

Фото: прес-материјал од настанот