Shoqata: fondet pensionale jepin kthime, por sistemi ka nevojë për reforma të dhimbshme

Shoqata e shoqërive që menaxhojnë fondet pensionale të Maqedonisë së Veriut (ADPF) mbrojti performancën e kolonës së financuar të sistemit të pensioneve, duke thënë se kursimet e anëtarëve kanë rritur fuqinë blerëse gjatë dy dekadave, por paralajmëroi se janë të nevojshme reforma strukturore për qëndrueshmëri afatgjatë.

Thirrje për debat profesional të hapur dhe reforma graduale

Zëvendëspresidentja e ADPF, Vesna Stojanovska, paraqiti shifrat e performancës për dhjetëvjeçarin e dytë prej krijimit të sistemit: "Të ardhurat e sakta për 20 vitet e fundit që nga ekzistenca e sistemit të pensioneve në Republikën e Maqedonisë janë — rezultati nominal 5,5% dhe rezultati real 2,3%. Pyetja më thelbësore është sa fondet pensionale e kanë rritur vlerën reale të parave të kontributeve. Në shifra ose në përqindje sot duket kështu: nëse dikush në 2006 ka depozituar në fondin e detyrueshëm pensionit, sot vlera nominale e parave është trefishuar, dhe vlera reale e parave është rritur për 58%".

Stojanovska theksoi se kthimet e ardhshme varen nga korniza investuese, strategjia dhe rreziku i marrë. Ajo përmendi projektligjin për multifondet, i cili sipas analizave të ADPF mund të rrisë kthimet për "1,5 deri 2 pikë përqindjeje." Ajo po ashtu saktësoi fitimet e mëparshme: "Në momentin që do të thotë 5,5% — për të përsëritur: 1 miliard e 250 milion euro fitim ose vlera e fitimit të realizuar për 20 vjet, e shpërndarë në llogaritë individuale të anëtarëve tanë, domethënë pensionistët e ardhshëm".

Shoqata nënvizoi se sigurimi pensional i financuar me kapital nuk është eksperiment, por reformë në zhvillim prej 20 vjetësh, se kursimet janë pronë personale dhe trashëgimore dhe se anëtarët mund t'i kontrollojnë llogaritë e tyre në çdo kohë. Sidoqoftë, u theksua edhe çështja e drejtësisë sociale.

Ekspertja e ADPF, Snezana Stankovic, deklaroi: "Drejtësia është e rëndësishme sidomos kohët e fundit kur gjithnjë e më shpesh dëgjojmë se një numër i madh pensionistësh marrin pensionin minimal. Pensioni minimal do të thotë mbrojtje sociale. Është koha që qartë të përcaktojmë komponentën sociale dhe atë pensionale në shkallën e tyre, të përcaktojmë kriteret që të mund të ndërtojmë një sistem pensioni të qëndrueshëm afatgjatë. Sistemi i pensioneve është pjesë e sistemit social të çdo shteti dhe për këtë arsye faktori social nuk duhet të injorohet. Por, për t'u testuar dhe trajtuar si duhet, ai duhet të përcaktohet në përmasa të qarta."

Kryetari i ADPF, Marjan Nikolovski, shtoi se nuk është çështje nëse të bëhen reforma, por sa shpejt dhe në çfarë mënyre të zbatohen masat e dhimbshme. "Analiza tregoi se nga momenti i vendosjes së sistemit të reformuar të pensioneve para rreth njëzet vjetësh deri sot, jetëgjatësia mesatare e njerëzve është zgjatur për 3 vjet, dhe ndërkohë nuk kemi pasur asnjë ndryshim mujor të moshës së daljes në pension. Në përkthim kjo do të thotë që një pensionist mesatar sot do të përdorte pensionin 3 vjet më gjatë krahasuar me atë që ishte para rreth njëzet vjetësh. Nuk kishte propozime konkrete se sa duhet të rritet ajo moshë. Rekomandimi konkret ishtenga aspekti i transparencës për gjeneratat e ardhshme, që do të ishte mirë që kjo ndryshim të mos ndodhë brenda natës dhe të kapë të siguruarit që janë afër daljes në pension, por të jetë një reformë e zbatuar gradualmente ku, për shembull, nga sot për 10, 15 ose 20 vjet të dihet që mosha e pensionimit do të rritet gradualisht, e llogaritur në muaj ose tremujorë. Pra, nëse kufiri aktual maksimal është 64 vjet, gradualisht të shkojmë në 64 vjet e 3 muaj, ose 64 vjet e 6 muaj dhe kështu me radhë," tha ai.

Si masa konkrete nga diskutimet ekspertore u propozuan: rritja e normës së kontributeve (nga 18% në 21.2% të pagës bruto), rritja graduale e moshës së pensionimit, ndarja e kategorisë socialisht të mbrojtur të përfituesve nga pensionet kontribuuese dhe rishikim i mekanizmit të indeksimit të pensioneve.

ADPF iu përgjigj edhe kritikes së fundit nga kryeministri Hristijan Mickoski, i cili i quajti fondet pensionale menaxherë të dobët dhe tha se kthimet janë më të ulëta se sa pritej. Në përgjigje, kryetari i shoqatës vuri në dukje burimet publike: "Burimi i vetëm relevant i të dhënave për kthimet e arritura të fondeve pensionale të detyrueshme dhe vullnetare në terma nominalë dhe realë është faqja e Agjencisë për Mbikëqyrje MAPAS. Pra, sa herë që ne komunikojmë rezultatet tona në publik, ne komunikojmë të dhënat që janë publike dhe të disponueshme për t'u verifikuar. Fuqia blerëse e kursimeve pensionale realisht është rritur me vite," tha Nikolovski.

Shoqata kërkoi që çdo propozim politik që prek sistemin e pensioneve të diskutohet në një debat profesional të hapur dhe të vlerësohet për ndikimin mbi anëtarët dhe qëndrueshmërinë afatgjatë të sistemit.

Foto: ADPF