Arkivi Shtetëror i ekspozoi dokumentet origjinale nga referendumi i pavarësisë 1991

Arkivi Shtetëror për herë të parë publikisht ekspozoi fletën origjinale të votimit nga Referendumi për pavarësi më 8 shtator 1991, procesverbalet e vendvotimeve dhe dokumente të tjera të lidhura me përgatitjen dhe zbatimin e referendumit. Materialet i prezantoi drejtori i Arkivit Shtetëror, m-r Dimitar Bogeski, në vitin kur institucioni shënon 75 vjet ekzistencë, ndërsa shteti 35 vjet pavarësi.

Ekspozita përfshin një fletë votimi fizike, procesverbale zyrtare, korrespondencë, akte zyrtare dhe raporte që dokumentojnë organizimin dhe punën administrative rreth referendumit. Siç tha Bogeski, dokumentet arkivore japin mundësinë që procesi i krijimit të shtetit të ndiqet përmes akteve konkrete ligjore dhe politike.

Pas futjes së sistemit shumëpartiak dhe zgjedhjeve në vitin 1990, pas konstituimit të Kuvendit të parë shumëpartiak pasuan një sërë aktesh shtetndërtuese: Deklarata për sovranitetin më 25 janar 1991, Vendimi për shpalljen e referendumit më 26 korrik 1991, Deklarata për shkak të vullnetit të shprehur në plebiscit nga qytetarët më 17 shtator 1991 dhe Kushtetuta më 17 nëntor 1991.

Dokumentet si dëshmitare kronologjike

"Kur këto dokumente i ndjekim sipas rendit kronologjik, marrim një pamje të qartë për gjithë dinamiken e procesit shtetndërtues – nga ndryshimet e para politike dhe vendosja e kornizës së re institucionale, përmes përcaktimit të sovranitetit dhe shprehjes së qytetarëve, deri te konstituimi kushtetues i shtetit të pavarur", thotë m-r Dimitar Bogeski.

Ai thekson se, përveç akteve kushtetuese‑ligjore, fondet arkivore përmbajnë edhe akte zyrtare, korrespondencë, procesverbale dhe raporte që pasqyrojnë punën e përditshme të institucioneve dhe hapat praktikë në organizimin e referendumit. "Përmes fondeve arkivore mund të ndjekim transformimin e ngadalshëm të vullnetit politik në akte konkrete shtetërore", thotë Bogeski.

"Ruajtja e dokumenteve origjinale nga viti 1991 është një përgjegjësi institucionale dhe patriotike në nivel të lartë", thotë Bogeski, duke shtuar se ato duhet të mbahen të mbrojtura përherë, të përpunohen në mënyrë profesionale dhe të jenë të disponueshme për gjeneratat e ardhshme.

Për 35‑vjetorin e pavarësisë, ekspozita "Dokumentet arkivore – shtylla e identitetit maqedonas" do të prezantohet edhe në Arkivin Shtetëror të Kroacisë në Zagreb. Panairi përfshin dokumente nga i gjatë procesi shtetndërtues — nga kryengritja e Razlovecit në 1876, përmes Ilindenit dhe ASNOM‑it, deri te referendumi për pavarësi në 1991.

Foto: Arkivi Shtetëror