Arkivi Shtetëror tregon dokumentet origjinale nga referendumi për pavarësi 1991

Arkivi Shtetëror për herë të parë ekspozoi publikisht fletën origjinale të votimit nga referendumi për pavarësi i mbajtur më 8 shtator 1991, protokollet e vendvotimeve dhe dokumente të tjera lidhur me përgatitjen dhe realizimin e referendumin. Materialet i prezantoi drejtor i Arkivit Shtetëror, m-r Dimitar Bogeski, në vitin kur institucioni shënon 75 vjet ekzistencë dhe shteti 35 vjet pavarësi.

Ekspozita përfshin fletën e votimit, procesverbale nga vendvotimet, korrespondencë, akte zyrtare dhe raporte që dokumentojnë organizimin e referendimit. Sipas Bogeskut, dokumentet arkivore japin mundësinë të ndiqet procesi i ndërtimit të shtetit përmes aktit politik dhe ligjor konkret.

Pas futjes së sistemit me shumë parti dhe zgjedhjeve të vitit 1990, pas konstituimit të Kuvendit të parë me shumë parti vijoi një seri aktesh shtetformuese: Deklarata e sovranitetit më 25 janar 1991, Vendimi për shpalljen e referendumit më 26 korrik 1991, Deklarata për vullnetin plebiscitar të qytetarëve më 17 shtator 1991 dhe Kushtetuta më 17 nëntor 1991.

Dokumentet si një regjistër kronologjik

"Kur i ndjekim këto dokumente sipas rendit kronologjik, marrim një pasqyrë të qartë të dinamikës së përgjithshme të procesit të ndërtimit të shtetit — nga ndryshimet e para politike dhe krijimi i kuadrit të ri institucional, përmes përcaktimit të sovranitetit dhe shprehjes së qytetarëve, deri te themelimi kushtetues i shtetit të pavarur," tha Bogeski.

Ai theksoi se, përveç akteve kushtetuese dhe ligjore, fondet arkivore përmbajnë akte zyrtare, korrespondencë, procesverbale dhe raporte që pasqyrojnë punën e përditshme të institucioneve dhe hapat konkretë në organizimin e referendimit. "Përmes fondeve arkivore mund të ndjekim transformimin gradual të vullnetit politik në akte të qarta shtetërore," tha Bogeski.

"Ruajtja e dokumenteve origjinale nga viti 1991 është një përgjegjësi maksimale institucionale dhe patriotike," shtoi Bogeski, duke theksuar se ato duhet të mbahen të mbrojtura përherë, të përpunohen profesionalisht dhe të jenë të disponueshme për brezat e ardhshëm.

Për të shënuar 35 vjet pavarësi, ekspozita me titullin "Dokumentet arkivore — Shtylla e identitetit maqedonas" do të shfaqet gjithashtu në Arkivin Shtetëror të Kroacisë në Zagreb. Panairi përfshin dokumente kyçe nga historia e gjatë shtetformuese, nga kryengritja e Razlovcit në 1876, përmes Ilindeni dhe ASNOM, deri te referendumi i pavarësisë në 1991.

Foto: Државен архив)