ЕУ со предлог за „Мејд ин ЕУ“ во јавните набавки: што значи тоа за Македонија?

Европската Унија подготвува нови правила што ќе даваат предност на производите направени во Европа при јавни набавки и трошење на јавни пари. Европската комисија во март го предложи "Законот за забрзување на индустријата" со цел да ја зајакне европската индустрија во сектори како челик, цемент, алуминиум, автомобилската индустрија и технологии за чиста енергија, и да ја зголеми уделот на производството од 14,3 отсто во 2024 на 20 отсто до 2035 година.

Како тоа ја засега Македонија?

Предлогот предизвика поделба меѓу Франција и Германија: Париз бара поголем дел од европските јавни пари да останат кај европските компании, фабрики и работници, додека Берлин предлага поширок модел кој би дозволил и блиски трговски партнери со реципрочен пристап до своите пазари да учествуваат. Како примери германската министерка за економија Катерина Рајхе наведе Норвешка, Швајцарија и Канада.

Македонија не е членка на ЕУ, па нејзините производи автоматски нема да добијат ознаката или третманот „Мејд ин ЕУ“. Европската комисија, сепак, предвидува можност партнерски земји да бидат опфатени во делот за јавни набавки ако обезбедат реципрочен пристап до своите пазари.

Тука земјата има еден важен адут: од 30 октомври 2023 година е членка на Спогодбата за јавни набавки на Светската трговска организација (СТО). Со таа спогодба македонските компании добиваат пристап до опфатените пазари за јавни набавки на другите членки, меѓу кои е и Европската Унија. СТО ја проценува вредноста на пазарот покриен со договорот на околу 1,7 билиони долари годишно.

Сепак, членството во таа спогодба само по себе не значи дека производ направен во Македонија ќе се смета за производ „Мејд ин ЕУ“. Сè ќе зависи од конечниот текст што треба да биде усогласен меѓу Европскиот парламент и земјите членки и од тоа каде точно ќе биде поставена границата на новиот систем.

Податоците за трговијата покажуваат зошто правилата се критични за економијата: во првите седум месеци од годинава Македонија извезла стоки во вредност од 5,1 милијарди евра, што претставува раст од 8,4 отсто во однос на истиот период лани. Земјите од ЕУ учествувале со 58,7 отсто во вкупната трговска размена, а Германија останува меѓу најважните партнери. Во главните извозни производи се катализаторите, кабелските сетови за возила и деловите за седишта — производи што ги поврзуваат македонските добавувачи со пошироките европски индустриски синџири.

Доколку ЕУ се одлучи за построга верзија на „Мејд ин ЕУ“, дел од компаниите надвор од Унијата би можеле потешко да дојдат до набавки или програми финансирани со европски јавни пари. Поширокиот германски модел би оставил повеќе простор за партнерски земји како Македонија, ако ги исполнат условите што ќе ги утврдат ЕУ и земјите членки.

Фото: прес-материјал од настанот