BE me propozim për „Bërë në BE“ në prokurimet publike: çfarë do të thotë për Maqedoninë e Veriut?

Bashkimi Evropian po përgatit rregulla të reja që do t’u japin përparësi produkteve të prodhuara në Evropë në tenderët publikë dhe kur përdoren fonde publike. Komisioni Evropian në mars propozoi Ligjin për Përshpejtimin e Industrisë, i cili synon sektorë strategjikë si çeliku, çimenti, alumini, industria automobilistike dhe teknologjitë e energjisë së pastër, dhe synon të rrisë pjesëmarrjen e prodhimit në ekonominë e BE-së nga 14,3 për qind në 2024 në 20 për qind deri në 2035.

Çfarë nënkupton për Maqedoninë e Veriut?

Plani ka sjellë ndarje mes Francës dhe Gjermanisë: Parisi kërkon që një pjesë më e madhe e fondeve publike evropiane t’u mbetet kompanive, fabrikave dhe punëtorëve evropianë, ndërsa Berlini propozon një model më të gjerë që do t’u mundësonte edhe partnerëve të afërt tregtarë me akses reciprok në tregjet e tyre të marrin pjesë. Ministre e Ekonomisë e Gjermanisë, Katerina Rajhe, përmendi si shembuj Norvegjinë, Zvicrën dhe Kanadanë.

Maqedonia e Veriut nuk është anëtare e BE-së, prandaj produktet e saj nuk do të përfitojnë automatikisht etiketën ose trajtimin "Bërë në BE". Megjithatë, Komisioni Evropian parashikon mundësinë që vendet partnere të përfshihen në pjesën e prokurimeve publike nëse garantojnë akses reciprok ndaj tregjeve të tyre.

Maqedonia ka një avantazh të rëndësishëm: më 30 tetor 2023 u bë anëtare e Marrëveshjes për Prokurimet Publike të Organizatës Botërore të Tregtisë (GPA). Kjo marrëveshje u jep kompanive maqedonase akses në tregjet e prokurimeve të mbuluara nga anëtarët e tjerë, përfshirë BE-në. OBT e vlerëson tregun e mbuluar nga GPA në rreth 1.7 trilion dollarë në vit.

Megjithatë, anëtarësimi në GPA nuk nënkupton automatikisht se një produkt i prodhuar në Maqedoninë e Veriut do të trajtohet si "Bërë në BE". Rezultatet përfundimtare do të varen nga mënyra se si do të pajtohen Parlamentit Evropian dhe shtetet anëtare dhe ku do të vendoset kufiri i regjimit të ri.

Të dhënat tregtare nënvizojnë pse debati ka rëndësi për ekonominë: në shtatë muajt e parë të vitit vendi eksportoi mallra vlera 5.1 miliardë euro, një rritje prej 8.4 për qind në raport me të njëjtën periudhë vitin e kaluar. Shtetet e BE-së zënë 58.7 për qind të shkëmbimit tregtar, ndërsa Gjermania mbetet një nga partnerët më të rëndësishëm. Produkte kryesore eksportuese janë katalizatorët, setet kabllore për automjete dhe komponentët e sediljeve — pjesë që lidhin furnizuesit maqedonas me zinxhirët më të gjerë industrialë evropianë.

Nëse negociatorët e BE-së miratojnë një regjistër më të rreptë "Bërë në BE", disa kompani jashtë BE-së mund të kenë vështirësi më të mëdha për të fituar kontrata ose për të pasur qasje në programe të financuara me para publike evropiane. Një qasje më e gjerë, sipas modelit gjerman, do t’i lërë më shumë hapësirë vendeve partnere si Maqedonia e Veriut, nëse plotësojnë kushtet që BE-ja dhe shtetet anëtare do të përcaktojnë në fund.

Foto: material shtypi nga ngjarja